Massoud Bakhshi over A Respectable Family

'Ik weet niets van politiek'

In het geraffineerd vertelde A Respectable Family verweeft de Iraanse regisseur Massoud Bakhshi een familiedrama in het heden met flashbacks naar de recente Iraanse geschiedenis. "Elke familie is een baksteen in de muur die we ‘de maatschappij’ noemen."

"Ik weet niets van politiek en wil er ook niets over weten", stelt de Iraanse regisseur Massoud Bakhshi, gevraagd of hij met zijn film A Respectable Family een politiek statement heeft willen maken. "Het is een familiedrama, een sociaal drama. Het is een kritische film, en uiteraard kunnen mensen hem lezen zoals zij willen, maar voor mij draait hij in de eerste plaats om het eeuwige onderwerp: hebzucht."

Dat is inderdaad het voornaamste waar Arash in verstrikt raakt wanneer de academicus na de dood van zijn vader uit Europa terugkeert naar zijn thuisland Iran. Zijn familie – moeder, halfbroer, neef – laat hem niet meer gaan, elk zo om hun eigen redenen. Dat verhaal vertoont aan de oppervlakte behoorlijke gelijkenissen met Bakhshi’s eigen achtergrond: de regisseur volgde een filmopleiding in Italië voor hij terugkeerde naar zijn thuisland. Na de release tijdens het filmfestival van Cannes werd zijn film dan ook regelmatig ‘autobiografisch’ genoemd, iets wat de regisseur tegenspreekt. "Natuurlijk zijn er persoonlijke elementen waarvoor ik uit mijn eigen leven heb geput. Maar ik ben niet Arash. Geestelijk ben ik nooit ver weg geweest van mijn land en mijn cultuur. Sterker nog: ik denk dat mijn tijd buiten het land me de kans heeft gegeven het vanuit een andere, bredere hoek te bezien en het juist beter te leren kennen. Voor Arash is identiteit één van de grote vragen, die hij alleen heeft kunnen beantwoorden door terug te keren naar Iran."

Onuitwisbaar
Bij die terugkeer moet Arash dus ook de demonen van zijn flink verstoorde familierelaties onder ogen zien. In een geraffineerd scenario wordt door flashbacks naar de jaren tachtig langzaam maar zeker duidelijk hoe het chaotische heden gegroeid is uit een gewelddadig verleden, net zoals duidelijk wordt hoe de hedendaagse Iraanse maatschappij zijn wortels heeft in de recente geschiedenis van het land. "De inval in Iran door Saddam Husseins Irak in 1980 en de acht jaar oorlog die er op volgden zijn onuitwisbare herinneringen voor beide landen", legt Bakhshi uit. "Helaas werd deze oorlog in het Westen bijna niet gezien, aangezien Europa er van profiteerde via een lage olieprijs. Deze oorlog veranderde mensenlevens, veranderde de levens van hele generaties. Daarom vind ik dat de jongere generatie moet weten over deze oorlog en zijn achtergronden, dat is waarom ik deze film gemaakt heb. Mijn land heeft een van de jongste bevolkingen ter wereld, en zij moeten hun verleden kennen om de toekomst te kunnen bepalen."

Die jongere generatie Iraniërs, waar Bakhshi, geboren in 1972, misschien zelf net niet meer onder te scharen is, wordt gekenmerkt door een bredere blik, stelt hij. "Ik behoor niet bij één gebied en wil een wereldburger zijn, zoals veel jonge Iraniërs. Maar Iran en de Iraanse cultuur blijven de bron van mijn verbeelding, dat zal altijd zo blijven. Ik heb er zo veel grootse historische momenten meegemaakt – en doe dat nog steeds – dat ik me voel als een oude man met duizenden verhalen in zijn hart. Tegelijkertijd heb ik de fantastische kans gehad andere culturen, andere talen en andere mensen te leren kennen, die me veel geleerd hebben en me de wereld anders hebben doen zien."

Baksteen in de muur
Helaas is het voorlopig nog niet zeker dat Bakhshi’s film in zijn eigen land vertoond zal worden, ondanks (of wie weet juist dankzij) zijn goede ontvangst op de Europese festivals. Toch spreekt Bakhshi hoopvol over de Iraanse cinema. "Weliswaar duurt de strijd tussen arthouse en commerciële film hier nog altijd voort, zoals in vele andere landen, en zijn er vele moeilijkheden, zoals het zeer geringe aantal bioscopen, verkeerd beleid, de overdadige staatscontrole, enzovoort. Maar wat telt is dat de sociale en culturele rol van film hier een nieuwe betekenis heeft gekregen voor miljoenen mensen, van filmstudenten tot filmmakers en van politici tot gewone mensen die maar eens in de twee jaar een film zien. Het grote nationale succes van A Seperation is daar een voorbeeld van."

Ook die film zette een familie in om bredere maatschappelijke problemen aan de kaak te stellen. "Familie is van groot belang in elke traditionele maatschappij", stelt Bakhshi. "De grote invloed van het Italiaanse neorealisme op Iraanse filmmakers komt ten dele voort uit de familietradities die deze culturen delen. En elke familie is een baksteen in de muur die we ‘de maatschappij’ noemen. Zo kan zelfs een uitzonderlijke familie als die in mijn film een bredere groep representeren."