Marleen Jonkman over La Holandesa

Alles valt op zijn plek voor Marleen Jonkman. Na haar succesvolle eindexamenfilm in 2005 maakte ze een reeks korte films en ontzettend veel commercials. La Holandesa is haar Neder­landse bioscoopdebuut. Jonkman staat te popelen tot de film in Nederland te zien is.

Door Beri Shalmashi

Na acht jaar proberen geven Maud en Frank het op om kinderen te krijgen. Een reis door Chili moet hun een nieuwe start geven, maar zoals Marleen Jonkman het hieronder verwoordt: "Ze zijn elkaar al lang geleden kwijtgeraakt, maar beseffen dat zelf nog niet." Na een flinke ruzie gaat Maud ervandoor en trekt naar het noorden van Chili waar niemand haar kent en ze zichzelf voortdurend een nieuwe identiteit kan geven. Een film over verdwalen en de weg terugvinden.

Mag ik dit een droomdebuut noemen? "Ja, ik denk het wel. Ik heb al heel lang niet meer echt durven dromen, niet te veel verwachtingen gehad omdat film maken zo grillig is. Ik heb het echt stap voor stap bekeken en van iedere fase in het maakproces onwijs genoten. En dat het dan zo goed ontvangen wordt en op mooie festivals wordt geselecteerd is supertof. Maar het is ook heel onwerkelijk, hoor. Dat ik denk: okay, en wanneer komt nou het zwarte gat?"

Waarom speelt de film zich af in Chili? "Dat was het idee van de scenarist, Daan Gielis. Zij had daar zelf een reis gemaakt en ervoer hoe extreem het landschap verandert als je door Chili reist: van de grillige bergen in Patagonië tot de uitgestrekte hoogvlaktes in de Atacamawoestijn. We zien het landschap als een personage in de film, dat het hoofdpersonage Maud helpt om los te laten.
"Ik ben ter voorbereiding op de film de eerste keer alleen naar Chili geweest, om het land te leren kennen. Dat bracht me dicht bij onze personages en ook bij hoe mensen daar in het leven staan: met een bepaald soort nonchalance, niet met die druk van hier. Ik wilde dat het voor Chilenen ook zou kloppen, hoe hun land geportretteerd wordt, hoe de mensen praten."

Hoe ging je de draaiperiode in? "Het was best spannend, we hadden een hele kleine, half Chileense, half Nederlandse crew, met hele verschillende achtergronden en werkwijzen. Van tevoren namen we heel precies door hoe we het wilden doen.  Maar we stonden de eerste draaidag op de set en iedereen keek als een hertje dat bijna wordt aangereden uit zijn ogen: wat gaan we doen? Iedereen vergat van schrik haast Engels, het was hilarisch. We hebben dat strakke, planmatige na twee dagen filmen losgelaten. Toen vonden we de juiste vorm van samenwerking, veel losser en met ruimte voor improvisatie."

Dat lijkt op de ontwikkeling van je hoofdpersonage, Maud. "Zeker. Die ontwikkeling doorliep ik zelf ook als maker: durven loslaten, je niet vastbijten in een ding waar je naartoe wil en gewoon maar kijken wat er op je pad komt."

Rifka Lodeizen speelt Maud onfeilbaar. Hoe heb je haar gecast? "Zoiets moet je met je onderbuik kiezen. Dat was Rifka, honderd procent. Ik ben koffie met haar gaan drinken en toen was ik al zo geraakt door haar, alleen al in hoe ze is. Ik heb haar toen kunnen zeggen: ‘Dit is een zware productie en je moet er ook nog even Spaans voor leren.’ Rifka had zoiets van ‘Kom maar op’. Die is het avontuur aangegaan."

De casting van het Chileense jongetje Messi ging ongetwijfeld heel anders? "Dat was superlastig. Daar heb ik me het meest druk om gemaakt. Ook omdat ik er niet altijd bij kon zijn. We zijn heel veel scholen langsgegaan, heel veel audities gehad met jongetjes die toneelervaring hadden, dat leverde allemaal niks op. Chileense kinderen zijn over het algemeen bescheiden en introvert vergeleken met wat ik in mijn hoofd had. En toen dook dit jongetje op. Zijn broer kwam auditie doen, die deed een keurige, maar hele saaie auditie. Daarna heeft zijn jongere broertje ook nog even auditie gedaan, ik zag dat in Nederland en dacht meteen: dit is hem. Toen ik Cristóbal voor het eerst ontmoette, vloog hij me meteen in mijn armen, dat was heel bijzonder. We konden alleen heel basaal met elkaar praten, maar er was meteen een klik."

Je zei in een ander interview dat het ergens oneerlijk is dat vooral een vrouw zo wordt geconfronteerd met de kinderwens. Toch kies je ervoor om Mauds partner Frank buitenspel te zetten en zien we vooral haar worsteling met hun onvervulde kinderwens. "Daar hebben we het in het scenario wel het meest over gehad, over hoe hij zich in de film ontwikkelt. Ik zag hem altijd als een man die denkt: we hebben besloten een punt te zetten achter onze kinderwens, dus gaan we weer door met hoe het vroeger was. Hij doet ook erg zijn best om het naar zijn zin te hebben tijdens hun reis. Hij ziet niet dat het voor Maud niet de manier is. Zij zijn elkaar al heel lang geleden kwijtgeraakt, maar beseffen dat zelf nog niet. Zij besluit bij hem weg te gaan omdat ze op dat moment niks anders kan doen dan alléén dat verdriet verwerken. Het alleen kunnen zijn is misschien wel de grootste les die ze moet leren, en daarin speelt Frank geen rol."

Is Maud niet zó hard bezig met een kind krijgen dat ze is vergeten waarom? "Ze identificeert zich compleet met dat verlangen. Uiteindelijk denk ik dat een kinderwens bij heel veel mensen voortkomt uit het idee dat het ze gelukkig maakt, uit een leegte die dan ingevuld kan worden door een kind. Als je dat beseft, dan is er opeens ruimte om die leegte op een andere manier in te vullen of in ieder geval is dan het idee van een kind niet meer zaligmakend, omdat het probleem meer bij jezelf ligt."

Komt dat voor jou voort uit een persoonlijk verhaal? "In de fase dat ik het scenario las, was ik 34 en had ik geen relatie. Dus ik herken heel erg dat je heel graag een kind wil, maar dat het gewoon niet kan. Ik had wel een ander vertrekpunt dan Daan, de scenarist, die er definitief een punt achter heeft moeten zetten, maar het verlangen is universeel. De film gaat natuurlijk niet alleen over de kinderwens, maar ook over de confrontatie met het feit dat het leven niet maakbaar is. Dat het heel anders loopt dan je altijd had gedacht. Vijf jaar geleden dacht ik nog: de film moet heel empowering zijn met een happy end. Nu laten we het meer open. Als je geen moeder kunt zijn, maar je wilt het heel graag, dan blijft dat waarschijnlijk altijd pijn doen. Hoe ver je ook over de wereld reist. Ik denk dat het meer gaat over de acceptatie dat het bij het leven hoort. Wel of geen kind, uiteindelijk reizen we allemaal alleen."