Lichting 2026: Andreea Ilinca over Last Day of Season

In aanloop naar de Studentencompetitie op het Nederlands Film Festival interviewt Filmkrant de hele zomer afgestudeerde filmtalenten van verschillende academies. Andreea Ilinca (Nederlandse Filmacademie) maakt met haar drama Last Day of Season de alomvattende druk op een jonge Roemeense arbeidsmigrant invoelbaar. “Ik herkende veel in verwachtingen van anderen en hoe je moet aanpassen als migrant.”

In Last Day of Season wordt de jonge Roemeense arbeidsmigrant Ana (Ioana Alexuc) tijdens de laatste dag van het kasseizoen in Heemskerk gevolgd door een documentairemaker die een verhaal wil maken over haar bestaan in Nederland. Tijdens die opnames ervaart Ana aan alle kanten druk: van haar vader aan de telefoon, van haar baas die als vertaler meeloopt en van de filmmaker, die zoekt naar een bepaald verhaal. Hoe kan ze ontsnappen aan al die mensen die iets van haar willen?

Andreea Ilinca (1989), die zelf in 2018 vanuit Roemenië naar Nederland verhuisde, weet als geen ander hoezeer een migrant van alle kanten te maken heeft met verwachtingen en prestatiedruk. Ze spreekt bijna vloeiend Nederlands en dat biedt haar een enorm voordeel: “Het grootste probleem met migranten, zou ik zeggen, is dat deze mensen hier komen en geen andere taal spreken dan hun eigen taal. Maar hoe kan je voor je rechten opkomen als je de taal niet spreekt?”

Het idee om filmmaker te worden stond niet bovenaan Ilinca’s wensenlijstje, hoewel ze haar hele leven al filmfanaat is en als kind bij het amateurtheater speelde. “Ik zag weinig vrouwen die fictieregie deden, en zeker geen Roemeense vrouwen. Daardoor had ik niet het gevoel dat zoiets voor mij vanzelfsprekend mogelijk was.” Ze was 33 toen ze zich uiteindelijk aanmeldde bij de Filmacademie. Toen had Ilinca er al een studie communicatie op zitten en ruim tien jaar werkervaring bovendien. “Maar ik werd er niet gelukkig van. Het leven is te kort om iets te doen wat je niet leuk vindt en ik had altijd al de behoefte om mezelf uit te drukken.”

Het idee voor haar afstudeerfilm ontstond deels omdat ze enkele jaren geleden als researcher meewerkte aan een documentaireproductie over arbeidsmigranten in het Westland. “Ik werd op een Roemeens personage gezet en vond dat best ingewikkeld. Ik ben zelf ook migrant en weet hoezeer zo’n leven gaat over presteren. Je moet geld terugsturen naar familie thuis, je moet presteren voor je baas en je moet – in dit geval – leveren voor een medium dat interesse heeft in je verhaal. Ik snap natuurlijk dat iedereen naar een interessante invalshoek zoekt. Maar als researcher in zo’n positie voelde dat niet goed, want je moet ook iets ‘krijgen’ van die mensen.”

Vanuit die gevoelens van lichte frustratie ontstond Last Day of Season. Dat werd geen fictiefilm die antwoorden of oplossingen biedt. “Ik probeer vooral een subjectieve ervaring van een migrant te verbeelden.” Daarbij is Ilinca overigens mild voor de andere personages in haar drama. “Die druk om te presteren ligt bij iedereen, op deze dag. Ook bij de documentairemakers. Die hebben geen slechte bedoelingen, maar moeten wel ergens mee thuis komen. Ook Ana’s baas voelt druk, omdat hij vooral goede publiciteit voor zijn bedrijf zoekt. Voor mij gaat het scenario dus meer over systemen dan over deze specifieke mensen en hun rollen.”

Last Day of Season is geen plotgedreven film, maar een drama dat leunt op personages – hoewel je hen als kijker niet volledig leert kennen. “Die innerlijke wereld is van háár. Deze mensen hebben ook integriteit, hoewel die soms moeilijk te bewaren is onder alle druk. Maar dat is bijvoorbeeld de reden dat je als kijker geen toegang tot de gesprekken met Ana’s vader krijgt. Ik wil vooral dat de kijker een beetje voelt hoe zo’n dag door een migrant beleefd kan worden en hoe er spanning hangt, zonder dat er sprake van ontlading is.”

“Als de film afgelopen is,” vervolgt Ilinca, “gaan wíj iets anders doen. Maar voor de migrant blijft alles hetzelfde. Ik heb regelmatig gesprekken gevoerd met mensen die iets zeiden in de trant van: ‘Maar zo’n migrant kiest toch zelf voor dit leven?’ Eerlijk gezegd denk ik dat veel mensen helemaal geen keuze hébben. Je gaat in Nederlandse kassen werken omdat het moet, het is geen beslissing op basis van luxe. En natuurlijk zeg ik niet dat iedere migrant diezelfde ervaring heeft, want hun verhalen zijn heel divers.”

Nu ze is afgestudeerd ligt de weg open naar al die andere ideeën waarmee Ilinca rondloopt. “Maar het gaat me echt om de verhalen; ik maak geen film om een film te maken. Wat ik wil is nieuwe, andere werelden zichtbaar maken en daarnaast droom ik ervan dat mensen die mijn films zien, zich minder alleen voelen in hun situatie. Dit is wat film ook voor mij gedaan heeft.”

Tijdens het Nederlands Film Festival (25 september t/m 2 oktober 2026) is een selectie van de afstudeerproducties van de Nederlandse film- en kunstacademies te zien.