Ivano De Matteo over I nostri ragazzi

Na de zeer getrouwe Nederlandse verfilming van Herman Kochs bestseller Het diner door Menno Meyjes, is er nu een Italiaanse adaptatie die een stuk meer vrijheid neemt. Regisseur Ivano De Matteo: "Het is onmogelijk om het héle boek in een film te vatten, dus wij hebben gewoon alleen het stukje dat ons echt interesseerde verfilmd."

Door Joost Broeren

Italië was één van de 37 buitenlanden waar Herman Kochs Het diner, de meest succesvolle Nederlandse roman van het afgelopen decennium, verscheen. Zo kwam acteur en regisseur Ivano De Matteo in eerste instantie ook in aanraking met het verhaal: als lezer. Zijn vriendin Valentina Ferlan, met wie hij uiteindelijk samen het scenario voor zijn verfilming zou schrijven, wees hem op het boek, dat draait om twee broers en hun vrouwen, die in een restaurant samenkomen om uit te praten wat ze moeten doen nadat hun kinderen een zwerfster hebben vermoord.
"Valentina zei me: dit moet je lezen, hier zit iets in", vertelt de regisseur. "Wat ons vooral raakte was het dilemma van de ouders — omdat we zelf ook ouders zijn. Wat zouden wij doen, vroegen we ons steeds af. En de structuur was intrigerend: alles gesitueerd rond één diner, vanwaaruit het hele verhaal wordt verteld."

Toch heeft u in de film die structuur juist compleet losgelaten, zoals u het verhaal ook op vele andere manieren naar uw eigen hand zet. "Een boek lees je, een film zie je. De eerste versie van het scenario lag juist wel heel dicht bij het boek. Maar dan wordt het een film van twintig minuten, dat was niet interessant. Voor een boekverfilming is het eigenlijk als met de liefde: grenzeloze trouw is jezelf pijnigen. Het gaat juist om de interpretatie."

Dat is ook het centrale dilemma in de film: blijven de personages trouw aan hun idealen, of overwint het pragmatisme? "Precies. Uiteindelijk moeten ze ontrouw zijn aan hun eigen idealen. Als ze daar trouw aan waren gebleven, zou de film heel rechtlijnig zijn geworden, saai. Er moest een draai in zitten."

Hoe verliep dat schrijfproces, waarin u steeds verder van het boek af kwam? "Er waren bij het lezen van het boek al dingen die me dwarszaten, waar ik aan twijfelde. Die gingen er als eerste uit. En op een gegeven moment hebben we geaccepteerd dat het onmogelijk was om een scenario te schrijven dat precies zo werkte als het boek voor een lezer werkt. Dus we besloten: als het toch niet lukt om het héle boek te vatten, nemen we gewoon alleen het stukje dat ons echt interesseert."

Dus u focust veel minder op de gekte van de personages die in het boek vaak op de voorgrond staat, en veel meer op het effect die de daad van hun kinderen op deze ouders heeft. "Precies. Het skelet van de familie behielden we: twee broers, hun vrouwen, en hun twee kinderen. Al hebben we van één van de kinderen een meisje gemaakt, terwijl het in het boek twee jongens zijn. Omdat de band tussen vader en dochter mij intrigeert, en omdat het beeld van een meisje dat zoiets gewelddadigs doet veel sterker is. Het verandert ook de verhouding tussen die twee kinderen — de jongen is nu veel meer een soort hondje dat achter haar aanloopt, zoals het in de hele film de vrouwen zijn die de leiding hebben in de relaties en het initiatief nemen. Natuurlijk bleef verder het restaurant uit het boek, aan het begin en het eind, en de agressie waarmee de film eindigt. Oh, en het pinkje van de ober! Maar dat was gewoon een grapje."

Er zitten meer van dat soort grapjes in de film — er is een scène met een kreeft die duidelijk naar de omslag van het boek verwijst. "Ja, ik houd van dat soort knipoogjes. Maar de scène met de kreeft is ook echt van belang: het is een vooruitwijzing, en toont hoe de gevoelens van deze kinderen virtueel lijken te zijn geworden. De zoon pakt die kreeft en gooit hem achteloos in een pan kokend water, schijnbaar zonder enig gevoel voor het feit dat dit een levend wezen is."

U zei dat de misdaad die de kinderen plegen u ook als ouder raakte. Maakt u zich zorgen over de jeugd? "In zijn algemeenheid maak ik me als ouder zorgen over onze maatschappij. Ik maak me er geen zorgen over dat mijn zoon iemand zou vermoorden — maar ik durf het ook niet uit te sluiten. Mijn ouderschap heeft het schrijven van het scenario zeker beïnvloed; ik zie bij de jeugd een zekere verkilling, in hun emoties."

De film gaat daar over, maar heeft geen geheven vingertje. "Precies. Ik wil niet oordelen, maar analyseren. Ik ben geen moralist — ik maak een fresco van wat ik observeer. Omdat een oordeel iets subjectiefs is, en dus kan veranderen. Zoals het oordeel van de twee broers in het verhaal verandert, en ook dat van de kijker, hoop ik. Als kijker kun je aan het begin van de film aan de kant van de ene broer staan, en aan het slot meer met de ander meegaan."

Moest u als maker ook een kant kiezen voor één van de twee broers? "Op de centrale vraag van de film, over het dilemma waar zij over botsen — ‘Wat zou je doen?’ — kan ik geen antwoord geven. Dat kan alleen als je zoiets hebt meegemaakt. Alles wat ik er nu over kan zeggen, is puur theoretisch, maar zoals de film toont: je kunt het allemaal wel rationeel uittekenen, maar als het echt gebeurt is dat compleet iets anders."