Sundance 2026: Activisme

Op het Sundance filmfestival zijn, hoog in de bergen van Park City, Utah, op het hoogtepunt van het skiseizoen, voelt alsof je lekker knus in een geprivilegieerde bubbel zit. Tien dagen lang is film het enige dat ertoe doet voor de bezoekers. Of toch niet?

Het Sundance Institute heeft altijd z’n best gedaan om die sfeer in stand te houden, maar de buitenwereld vindt ook altijd wel een manier om binnen te dringen. In 2020 werden de festiviteiten onderbroken door het nieuws dat basketballer en filmmaker Kobe Bryant tragisch was omgekomen bij een helikopterongeluk. Vorig jaar wierpen de branden in Los Angeles, die de filmwereld flink troffen, een schaduw over wat uiteindelijk een vrij timide editie van het festival zou worden.

Dit jaar sijpelde op de tweede dag van het festival – dat liep van 22 januari tot 2 februari – het nieuws binnen dat leden van Trumps immigratiedienst ICE opnieuw een Amerikaans staatsburger hadden vermoord: Alex Pretti, een verpleegkundige op een intensive care afdeling in Minneapolis. Die moord was vastgelegd op beeld en festivalbezoekers zagen dat tussen vertoningen door op hun telefoons. Acteurs en filmmakers spaken zich erover uit. Edward Norton, deel van de cast van Olivia Wilde’s goed ontvangen komedie The Invite, verwoordde het heersende gevoel tijdens een zaalgesprek georganiseerd door The Hollywood Reporter: “We zitten hier over film te babbelen terwijl ondertussen een illegaal leger Amerikaanse burgers aanvalt.”

In meerdere inleidingen van films verwezen filmmakers naar de actualiteit. Onder meer Wilde en Natalie Portman (The Gallerist) droegen speldjes met ‘ICE OUT’. Er was een incident waarbij een congreslid in het gezicht werd geslagen door een man die anti-immigratieleuzen schreeuwde. Een paar dagen later trokken demonstranten over Main Street die “Shoot films, not people” scandeerden. Ook tijdens panels en rondetafelsessies van het Sundance Institute lieten critici van het regime en activisten herhaaldelijk van zich horen. Sundance bleek opnieuw geen bubbel maar deel van het echte leven.

Op zich is dat politieke activisme niet nieuw. De curatoren van het festival hebben er altijd naar gestreefd de wereld op een diverse, progressieve manier in het programma te laten zien. Maar waar zij de film meestal voor zichzelf lieten spreken, werd zo’n neutraal standpunt gedurende deze editie steeds moeilijker vol te houden.

In de prominente sectie Premieres werd uitgekeken naar Alex Gibneys Knife: The Attempted Murder of Salman Rushdie. De film, gebaseerd op Rushdie’s memoires over de aanslag op zijn leven in 2022, volgt de schrijver tijdens zijn lichamelijk en geestelijk herstel. In de Q&A zei Gibney dat de kans op dit soort geweld wordt vergroot door “een onverantwoordelijk politiek leider” die de boel loopt op te stoken. Rushdie stelde dat “autoritaire leiders cultuur als de vijand zien. Zij die niets moeten hebben van cultuur, die van niets weten, die tirannie zeggen te willen, zullen proberen de cultuur kapot te maken.”

Sundance heeft een naam hoog te houden als platform van documentaires die de tijdgeest genadeloos weerspiegelen. Alle vijf documentaires die in maart kans maken op een Oscar hadden hun première vorig jaar hier op het festival. Ook dit jaar confronteerden documentaires het publiek met urgente problemen. Nuisance Bear van Gabriela Osio Vanden en Jack Weisman volgt een ijsbeer die door klimaatverandering wordt gedwongen anders te overleven. “We hebben allemaal een verhaal te vertellen, ook dieren”, zei een geëmotioneerde Osio Vanden bij het in ontvangst nemen van de Grand Jury Prize Documentary.

Winnaar van de World Cinema Documentary prijs To Hold a Mountain trekt het afgelegen hoogland van Montenegro in, waar een moeder en dochter proberen te voorkomen dat de berg waarop ze leven een oefenterrein voor de NAVO wordt.

Protesten en activisme staan ook centraal in Everybody to Kenmure Street over recente gebeurtenissen in de meest diverse wijk van Schotland. Daar ging de hele buurt instinctief de straat op om te voorkomen dat buren gedeporteerd werden door de immigratiedienst. Regisseur Felipe Bustos Sierra nam de speciale juryprijs voor vreedzaam verzet in ontvangst en vergeleek zijn film met de situatie in de VS. “We hebben in Schotland natuurlijk niet zo veel wapens in omloop, wat helpt [om te voorkomen dat protesten uit de hand lopen]. Maar we zien jullie en we houden van jullie.”