Mensenrechtenfilms

Wasda?

Post Mortem

Filmfestival Movies That Matter (een initiatief van Amnesty International) wil naar eigen zeggen ‘met film ogen openen voor mensenrechten’. Maar wat is dat eigenlijk, een mensenrechtenfilm?

Full disclosure: ik was afgelopen najaar lid van de selectiecommissie van het Movies That Matter festival. Net als pakweg een dozijn andere professionele filmkijkers beoordeelde ik een kleine greep uit de honderden films die het festival dit jaar ingezonden kreeg of zelf bij elkaar zocht, en dacht ik mee over mogelijke combinaties tussen die films en randprogramma’s waarmee zij tijdens het festival in een grotere context konden worden geplaatst.
Tijdens een van de eerste informele selectievergaderingen kwam het gesprek als vanzelf op de vraag wat dat nu precies is: een mensenrechtenfilm. Hoewel we allemaal al een aantal films bekeken en beoordeeld hadden, en daarbij ook best een helder idee hadden van wat binnen het festival zou passen en wat niet, bleek het lastig om hier een sluitende definitie van te geven. Natuurlijk: er zijn de door de VN vastgelegde universele rechten van de mens die ook voor de festivalorganisatie als leidraad dienen. Gaat een film over de schending daarvan? Bingo, mensenrechtenfilm. Zoals de documentaire black diamond van Pascale Lamche, over de schaamteloze handel in jonge Afrikaanse voetbaltalenten. Of nowhere in europe van Kerstin Nickig, over de gevolgen van het Europese asielbeleid voor vier Tsjetsjeense vluchtelingen.
Bij documentaires ligt de aanklacht er vaak wat dikker bovenop. Nonfictie gaat over onderwerpen, over feiten en waarheden; fictie gaat over emoties, over chaos. Daar is het etiket ‘mensenrechten’ vaak niet zo gemakkelijk op te plakken. De openingsfilm van het festival, todos tus muertos, is zoals regisseur Carlos Moreno zelf elders op deze site aangeeft een allegorie, een fabel die weliswaar iets te zeggen heeft over het geweld in hedendaags Colombia maar daar ook aan voorbij wil gaan. Of neem Pablo Llaraín’s post mortem, ook te zien tijdens het afgelopen IFFR en vanaf juni in de bioscoop, die weliswaar speelt rond een militaire coup tegen de Argentijnse dictator Allende in 1973, maar verder vooral gaat over de passie van de 55-jarige Mario voor zijn overbuurvrouw Nancy.
We zijn er die middag als ik het me goed herinner ook niet helemaal uitgekomen. Er moet een bepaald leed in zitten, opperde iemand, maar veel films in het festivalprogramma zijn juist hoopvol (om er maar een te noemen: de documentaire waste land van Lucy Walker toont het hartverwarmende verhaal van kunstfotograaf Vik Muniz die in de weer gaat met arbeiders op de grootste vuilnisbelt van Rio de Janeiro), dus dat is het niet precies. En ook het idee dat mensenrechtenfilms zware films moeten zijn, wordt weersproken door de selectie; aanrader wat dat betreft is het satirische four lions van Christopher Morris over de lotgevallen van vier Britse wannabe-zelfmoordterroristen. Uiteindelijk blijft de ‘mensenrechtenfilm’, zoals zoveel dingen, iets wat je simpel herkent maar lastig kunt definiëren.

Joost Broeren

Movies That Matter vindt van 24 t/m 30 maart plaats in Den Haag