Filmacademie Lichting 2014

  • Datum 06-07-2014
  • Auteur
  • Deel dit artikel

Noord Oost Hard West

Documentairemakers naderen dicht tot hun onderwerp, fictiemakers geven om het lot van hun personages. Lichting 2014 van de Nederlandse Filmacademie wil niet de maatschappij, maar persoonlijke verhalen laten zien.

Door Laura van Zuylen

Betrokken zijn ze, de eindexamenfilms van de Nederlandse Filmacademie. De fictiefilms Anton (Nico van den Brink) en Fernweh (Ena Sendijarevic) zijn bijvoorbeeld niet zozeer vanuit maatschappelijke als wel vanuit persoonlijke belangstelling gemaakt. Sendijarevic verhuisde zelf zevenentwintig keer en toont via een dertienjarig meisje hoe heimwee voelt, als je geen plek hebt om naar terug te verlangen. Anton experimenteert met licht: op de mooiste momenten in de film worden in donkere ruimtes alleen de grote schoteltjes-ogen van het tienjarige jongetje belicht.

Anton

De films onderzoeken een ouder-kindrelatie, vanuit het perspectief van kinderen die veel kijken en weinig praten. Daar tegenover staat regisseur Mea de Jong, die in de transparante documentaire If Mama Ain’t Happy, Nobody’s Happy haar moeder Laura Dols ondervraagt over de vier generaties moeders boven hen, die allemaal zonder man hun boontjes dopten. Uiteindelijk wordt het een eerlijk en open portret over de relatie tussen De Jong en haar moeder, getypeerd door gewoontes die voor elke moeder en dochter anders zijn.

In de documentaire Nowhere place doet Susanne Opstal een poging om iets over niets minder dan de wereld als geheel te zeggen, via een aantal avonturiers. Deze mannen beklimmen de hoogste bergen en geven zich op voor een enkeltje naar Mars, terwijl ze hun verantwoordelijkheden als vader verzaken. Dat boeit, omdat het het egocentrisme bloot legt dat met avontuur gepaard gaat. De kern van de winnaar van de VPRO Documentaireprijs is eveneens de afwezigheid van ouders. De documentaire Noord Oost Hard West toont hoe Marokkaanse jongens in Amsterdam-West discipline bijgebracht door een boksleraar. Regisseur Bart van den Aardweg ging wat té respectvol met zijn onderwerp om, maar zijn sound design en cameravoering is te prijzen.

Gameboy

Regisseur Giancarlo Sánchez won met Gameboy de Topkapi Fictie Film Prijs. Opvallend is dat zijn film inhoudelijk en qua sfeer lijkt op de winnaar van vorig jaar, Cowboys janken ook (Mees Peijnenburg, 2013). De films tonen overmoedige pubers die leven volgens de #YOLO-regel en verdienen lof om hun acteursregie.  Toch zou het interessant zijn wanneer de winnaar van volgend jaar meer om zijn artistieke moed dan zijn vakmanschap gekozen werd. Dan had de jury namelijk niet om Viktor van der Valks Onno de Onwetende heen gekund. Zijn cinefiele, existentialistische fictiefilm is volkomen kierewiet. Met invloeden van de Franse nouvelle vague en fragmenten uit onder andere Carl Dreyers La passion de Jeanne d’Arc (1928) krijgen we een inkijk in zijn associatieve geest. De scène die op François Truffauts Les 400 cents coups (1959) varieert is betoverend: zijn broer Vincent van der Valk jaagt in een voddig maatpak over het strand achter een naakte jongen aan.

Onno de Onwetende

Even raadselachtig is de documentaire Vaderland, waarin we een voice-over horen van een meisje dat in dialect over haar verdwenen vader spreekt. Vlak Hollands landschap wordt ondersteboven getoond, terwijl de camera er overheen glijdt. Een verdwaalde windmolen hangt als een schemerlamp aan het geblokt weiland-plafond. De film verwart, irriteert en intrigeert. Niet helemaal geslaagd, maar aangenaam ongrijpbaar.

Vaderland

Guido Hendrikx koos met de zwart-wit-documentaire Onder ons  voor veel close-ups en beelden in slow motion. Zijn onderwerp is relevant: drie pedofielen komen in voice-over aan het woord. Ze spreken op een open manier over hun geaardheid en benoemen de positieve kanten. Jammer dat de teksten algemeen blijven, ondanks dat Hendrikx zo dichtbij is gekomen.

Ook regisseur Harm Rieske is bang om moeilijke vragen te stellen. Zijn muziekdocumentaire Jett Rebel: Ready for takeoff hinkt op twee gedachten, die voortvloeien uit hoe Jett Rebel zich wil presenteren: als podiumbeest en als kunstenaar. Fascinerend is de tegenspeler van de muzikant: Sjak Zwier, die op zijn dertigste alles heeft opgegeven om gitaarbouwer te worden. De knullige momenten tussen de twee zijn charmant. Ze redden ook Sjoerd Niekamps documentaire Mij krijg je niet, over een ongeneeslijk zieke vrouw. Sentimentaliteit wordt teniet gedaan door een scène bij een keukenspecialist. Hij duurt zo lang dat hij zijn symbolische waarde — de levensgarantie van de keuken is langer dan die van haar — overstijgt en zowel komisch als pijnlijk wordt.

Niekamp studeerde al eerder af, net als de regisseur van sprookjesfilm De sleutelbewaarder. Interessanter is de andere sprookjesfilm, Levenslang en gelukkig (Jamille van Wijngaarden). Het schattige scenario zet op een slimme manier onze kennis over sprookjes in en gaat ermee aan de haal, onder goed getimed geknor van het laatste (inmiddels volwassen) varken van de Drie Biggetjes.

Levenslang en gelukkig

Waar Levenslang en gelukkig soms wel wat keurig is, treeft de maatpakkenfilm Onbeperkt  juist wel buiten de gebaande paden. Het hoogtepunt komt met een gitaar: Spaanstalige mannen spelen tijdens een inbraak de flamenco. Onbeperkt mikt op een commerciëler publiek, met in de hoofdrol een jonge bankier gespeeld door Matthijs van de Sande-Bakhuyzen. Toch heeft het regisseur Tom van Blommestein niet belet om vreemde scènetjes te maken, waarbij een kabbelend gesprek tussen moeder en zoon zich gelijktijdig in een tuin en aan de eettafel afspeelt. Interesse in je personage loont. En fantasie ook.

Een deel van de afstudeerfilms zal na de zomer te zien zijn op het Nederlands Film Festival.