Focus: Griezelen op Halloween

The Texas Chainsaw Massacre

Het zijn goede dagen voor pompoentelers. Want zoals iedereen weet verjagen op Halloween enge gezichten op pompoenen boze geesten. Maar Halloween is ook het feest van griezelfilms. Waar kunnen we dit weekend met films onze angsten bezweren?

Eerst een misverstand uit de wereld. Amerikanen mogen denken dat zij de bedenkers van Halloween zijn, maar het is onzin. De naam Halloween werd voor het eerst gebruikt in Schotland, in de zestiende eeuw. Maar de oorsprong gaat nog veel verder terug. Halloween komt voort uit het Keltische feest Samhain. De Kelten in Ierland en Engeland vierden op 31 oktober het einde van het oogstseizoen en het begin van de winter. Wat Samhain bijzonder maakt is dat de Kelten geloofden dat op die dag de deur naar de onderwereld op een kiertje stond, zodat geesten en zielen even de overstap naar de mensenwereld konden maken. Omdat ook boze geesten door de deur konden glippen, moesten deze worden afgeschrikt met lawaai en griezelkostuums.

Nee, dit wordt geen Wikipedia-pagina, maar we vermelden toch even dat Halloween na de opkomst van het christendom met Allerzielen, de dag waarop de doden worden herdacht, een christelijke saus kreeg. Terug naar Amerika, waarin Halloween pas 150 jaar bestaat. Het feest werd meegenomen door vooral Ierse immigranten, waarna het na de Tweede Wereldoorlog, passend bij de Amerikaanse cultuur, volkomen vercommercialiseerde. Deze versie van Halloween heeft zich sindsdien vanuit Amerika over ongeveer de hele wereld verspreid.

Ook naar de Nederlandse filmwereld, waarin bioscopen en filmtheaters Halloween steeds vaker aangrijpen voor griezelvertier. In Eye presenteren genrekenners Ronald Simons en Martin Koolhoven op 30 oktober van 23.00 t/m 6.00 uur een horrormarathon van vier films. Het programma begint met een gezellige eyes-out-compilatie van beruchte scènes uit horrorfilms, waarin ogen niet ontzien worden. Daarna zijn te zien, in de woorden van Koolhoven: “Eerst een Franse bodyhorror-klassieker (Eyes Without a Face), dan een vette giallo uit Italië (Eye in the Labyrinth), vervolgens griezelen om Faye Dunaway die in visioenen ziet wat een seriemoordenaar allemaal uitspookt (Eyes of Laura Mars), naar een script van John Carpenter, en tot slot Wes Cravens cultklassieker over een kannibalenfamilie (The Hills Have Eyes).” Tussen de films door zijn uit de collectie van Eye bijzondere genrefilmtrailers te zien waarin ogen een grote rol spelen, waaronder Cat’s Eye, Eyes of a Stranger, Snake Eyes en Terror Eyes.

Ook in Studio/K gaat Halloween op 30 oktober niet ongezien voorbij. Het filmtheater vertoont de klassieker The Texas Chainsaw Massacre (Tobe Hooper, 1974). Voor de zekerheid nog maar even de plot. Een groepje vrienden neemt in hun auto een lifter mee, die zich steeds vreemder begint te gedragen. Ze dumpen hem, maar als ze na autopech aanbellen bij een sinister huis is dat het begin van hun hellevaart. Niet zonder ironie noemt Studio/K het ‘een film die in al zijn gruwelijkheid ook pleit voor het vegetarisme’. We hebben een beeld.

Het uitvoerigste Halloweenprogramma is te zien in Lab111, samen met de Filmhallen vanaf 2022 de nieuwe locatie van het Imagine Film Festival. Om de verhuizing te vieren, presenteren Lab111 en Imagine dit weekend Club Imagine met filmvoorstellingen, een VR-installatie (al uitverkocht) en een Filmquiz Extravaganza.

Vanavond al is te zien Censor (Prano Bailey-Bond, 2021). De film speelt zich af in de jaren tachtig, het tijdperk van de zogenaamde ‘video nasties’. Een vrouw die bij de Britse filmcensuur werkt, ziet in een film een bijna exacte kopie van een traumatische gebeurtenis uit haar jeugd: de spoorloze verdwijning van haar zus. In de greep van de film gaat zij op onderzoek uit, waarna ze in een wereld belandt waarin de grens tussen horror en trauma.vervaagt.

Op Halloween, 30 oktober, zijn twee films te zien in Club Imagine. Mad God (Phil Tippett, 2021) is een dystopische nachtmerrie waarin een man in een ondergronds wereld wordt geconfronteerd met monsters. Regisseur Tippett werkte onder andere als ‘creature designer’ mee aan films als Star Wars en Starship Troopers. Club Imagine omschrijft de film als ‘een ondergrondse helletocht, met invloeden van steampunk, Dante en Hiëronymus Bosch’. In Violation (Dusty Mancinelli en Madeleine Sims-Fewerm, 2020) leidt een seksueel trauma tot redeloze wraak. De film biedt volgens Club Imagine geen catharis, maar stelt ‘zeer reële en complexe vragen over toestemming, woede en trauma’. Naast de twee films is er op Halloween de Filmquiz Extravangza in Club Imagine.

Op zondag 31 oktober zijn ook weer twee films te zien. Naast het onvermijdelijke The Texas Chainsaw Massacre is er een voorpremière van Lamb (Valdimar Johansson, 2021). In de IJslandse film beleeft een kinderloos boerenstel aanvankelijk vreugde aan een pas geboren lammetje, maar het blijkt de opmaat voor akelige verwikkelingen. Geen conventionele horror, stelt Club Imagine, want ‘de werkelijke horror van de film zit hem in de eenzaamheid en de verwerking van een groot verlies die vooral Maria [de boerenvrouw, JvdB] in zijn greep houdt.’
Het belooft een mooie Haloweenweekend te worden.


Eye Horror Marathon | 30 oktober, 23.00 uur, Eye Filmmuseum, Amsterdam
Kadavers in /K: The Texas Chainsaw Massacre | 30 oktober, 16.40 uur, Studio/K, Amsterdam
Club Imagine | 29 t/m 31 oktober, Lab111, Amsterdam