Focus: Barbara Hammer

De Amerikaanse filmmaker en beeldend kunstenaar Barbara Hammer (1939-2019) zal niet bij iedereen een belletje doen rinkelen. Dat moet veranderen vindt het Documentaire Paviljoen. Het toont van 2 oktober t/m 1 november onder de titel Pavilion Shorts: Barbara Hammer negen films van een van de grondleggers van de feministische en lesbische cinema.

Is het belangrijk om iemands seksuele oriëntatie te kennen? Wel in het geval van Barbara Hammer, want haar leven stond in het teken van het opeisen van ruimte voor “onzichtbare lichamen en onzichtbare geschiedenissen.” Concreter gezegd bracht zij in een tijd dat lesbische vrouwen onzichtbaar waren in de samenleving hun ervaringen en verlangens in beeld.

In totaal maakte ze meer dan honderd films die net zo open en avontuurlijk zijn als de ervaringen die ze ermee wilde vastleggen. Films moesten van Hammer niet in ijzeren formats worden gegoten, maar speels, provocerend, sensueel, persoonlijk en politiek zijn. Voor Hammer geen clichéfilmtaal, maar een taal waarmee ze met beeld, beweging, geluid en found footage vrijelijk experimenteerde.

Ze was niet geïnteresseerd in de conventionele documentaire, maar in nieuwe vormen. In haar woorden: “Als we experimenteren met ons leven en met de manier waarop we willen leven, dan hoort ook de kunst die we maken experimenteel te zijn.”

Het programma Focus Barbara Hammer illustreert met negen films, in lengte variërend van 7 tot 59 minuten, Hammers benadering. Een voorbeeld van Hammers originele en inventieve aanpak is Audience (1982). Daarin gaat ze buiten voor een bioscoop in gesprek met mensen die in de rij staan voor een retrospectief van haar werk. Ook bevat de film nagesprekjes met publiek van haar films in bioscopen in andere steden. Voor veel mensen waren haar films een bevrijdende openbaring in een tijd dat de queer gemeenschap nauwelijks in films te zien was.

Ook te zien is de klassieke korte film No No Nooky T.V. (1987), waarin Hammer clichés van romantiek, seksualiteit en verlangen op de hak neemt. Met Maya Deren’s Sink (2011) brengt ze een hommage aan de mystiek en blijvende invloed van de legendarische avant-gardekunstenaar Maya Deren. Na het zien in haar jeugd van Derens surrealistische Meshes of the Afternoon (1943) wist Hammer dat ze filmmaker wilde worden.

Het laatste woord is aan Hammer: “Mijn films zijn vaak visionair genoemd, maar ik ben geen visionair. Ik leef mijn lesbische leven. Ik wacht niet. Mijn leven is mijn visie.”

Pavilion Shorts: Barbara Hammer | 2 oktober t/m 1 november 2026 | Documentaire Paviljoen, Amsterdam