Lichting 2026: Axelle Nurhaliza Maillet over Paper Boat

In aanloop naar de Studentencompetitie op het Nederlands Film Festival interviewt Filmkrant de hele zomer afgestudeerde filmtalenten van verschillende academies. Axelle Nurhaliza Maillet (Rietveld) maakte in Indonesië het filmgedicht Paper Boat over haar nanny Atun, die een moeder voor haar werd. “Onze band is magisch en heel sterk. Haar kleindochter is zelfs naar mij vernoemd.”

De Frans-Indonesische Axelle Nurhaliza Maillet studeert aan de Gerrit Rietveld Academie af met twee filmgedichten, op twee tegenover elkaar staande muren. Op de ene haar film Paper Boat (Perahu kertas), op de andere uitvergrote foto’s van dvd-poëzie.

Wat dat is? Stel je de ruggen van dvd-hoesjes voor, gelabeld in een bibliotheek, en lees de titels hardop: In the Land of Blood and Honey, In the Valley of the Elah, In the Heart of the Sea, In the Grayscale, In the Crosswind. De opeenvolgende titels vormen samen een ritme. Het idee is even simpel als krachtig.

“Ik zat vast met Paper Boat en wilde iets maken dat in één dag klaar was”, legt Maillet uit. “In de bibliotheek neusde ik door die grote bakken met dvd’s. In mijn hoofd gingen ze met elkaar in verband staan.” Gevonden poëzie. Je moet het maar zien. Maillet: “Poëzie vindt haar weg in al mijn werk. Ik schrijf zelf poëzie en kom haar bij toeval tegen. Ik vind haar ook in de mensen die ik portretteer, zoals Atun in Paper Boat.”

Om poëzie te laten ontstaan, moet je de tijd nemen om een relatie met je onderwerp op te bouwen. Maillet vindt haar cameraman Italo Azario daar een goed voorbeeld van. “Italo verhuisde van Italië naar Bali en ontwikkelde een haast familiaire band met de lokale bevolking en het huishoudelijk personeel. We ontmoetten elkaar op ons dertiende. Hij was mijn partner voordat hij ook mijn ‘artner’ werd.”

Paper Boat is een documentair portret, dat dromerige, mistige shots aan zee combineert met beelden van een uitgestorven restaurant en kiekjes uit Maillets jeugd. We ontmoeten Atun, een eloquente vrouw van in de vijftig, die Maillets nanny blijkt te zijn geweest. De titel is afgeleid van het gelijknamige gedicht van de Indonesische dichter Sapardi Djoko Damono. Dat volgt de tocht van een papieren bootje over een rivier naar zee. We horen het in voice-over in de film. Maillet: “Eén zin bleef in mijn hoofd steken: ‘En je voer ermee naar de rivieroever.’ Tepi Kali, ‘rivieroever’ in het Indonesisch, is ook de naam van het huis waar ik opgroeide. Ook de zin ‘het bootje stopte bij iedere grote haven’ deed me aan Atun denken. Zij heeft op allerlei plekken als nanny gewerkt, bij elke ‘grote haven’, tot ze haar bootje naar Tepi Kali voer. Dat is de laatste plek waar ze een nanny was. Daar werd ze moeder en daarna is ze nooit meer een nanny geweest.”

Maillet groeide dus op in een villa op Bali en werd opgevoed door Atun. Op foto’s van begin 2000 staan onderschriften als ‘Ik, Atun, mijn broer en mijn biologische moeder’. “Mijn biologische moeder ging bij ons weg toen ik elf jaar was”, legt Maillet uit. “Atun is daarna voor mij een moeder geworden. Het begrip moeder hangt voor mij niet vast aan één persoon. Mijn vader, mijn broer en mijn oma zijn ook allemaal weleens mijn moeder geweest.”

Atun runt inmiddels samen met haar man Mus een warung aan de kust van Bali, zien we in Paper Boat. Die is leeg, omdat Maillet filmt op Atuns ene dag vrij. Maillet: “Atun en Mus werken elke dag, keihard. Eens in de twee weken nemen ze een zondag vrij, maar ook dan zijn ze bezig voor hun restaurant door bijvoorbeeld naar de markt te gaan. Dit was de eerste keer in zes maanden dat ze echt vrij waren. En ze weten niet wat ze met de rust aan moesten. Dit is het leven van een vrouw uit de arbeidersklasse in Indonesië.”

Paper Boat schetst een ander beeld van Bali dan wat je krijgt voorgeschoteld in commercials voor vliegvakanties. De witte zandstranden zien we niet vanuit de toerist, maar vanuit de lokale bevolking. Zo dringt zich tussen de regels door grote ongelijkheid op. Maillet: “In Paper Boat zie je toeristen selfies nemen op het strand, terwijl Atun en Mus naar ze kijken. Ik geef hier een indruk van het contrast tussen werk en rust, uitbuiting en vrije tijd, de effecten van goedkope productie en een land dat hierdoor wordt uitgemolken. De lokale bevolking is uitgeput, terwijl de toeristen op hun stranden komen liggen om te ontspannen.”

En het gaat verder dan dat. In Bali wordt land verkocht aan buitenlandse investeerders en dit verdrijft volledige gemeenschappen. Maillet: “Het gebeurt soms zelfs illegaal en gaat regelmatig gepaard met corruptie. Restaurants waar families al vier generaties lang van leefden, verdwijnen ten behoeve van luxe resorts. Mijn volgende film zal ik volledig aan deze absurde ongelijkheid wijden.”

Tijdens het Nederlands Film Festival (25 september t/m 2 oktober 2026) is een selectie van de afstudeerproducties van de Nederlandse film- en kunstacademies te zien.