Paikar

In de beeldschone documentaire Paikar probeert filmmaker Dawood Hilmandi de banden met zijn autoritaire vader aan te halen. Of hem in elk geval te begrijpen.

De Afghaans-Nederlandse regisseur Dawood Hilmandi daagt zijn vader, die hij liefkozend ‘Baba’ noemt, uit om te reageren op de traumatische jeugd die hij hem en zijn broers en zussen heeft bezorgd. Zijn vader kaatst zijn vragen terug als in een schermgevecht en trekt religie als een muur tussen hen op.

De dromerige documentaire Paikar, die drie prijzen won op IDFA 2025, werkt als een caleidoscoop. Hilmandi draait aan de kijkbuis als hij zegt: “Baba, ik wil dat je intimiteit ervaart.” Het is haast onbegrijpelijk dat de maker van zo’n gevoelige en kwetsbare film voortkwam uit iemand die zo kil is.

Maar is iemand ooit enkel kil? Hilmandi laat zich niet wegjagen; hij accepteert kilte niet als eindstation.

‘Paikar’ betekent ‘oorlog’ of ‘krijger’ en is de bijnaam die zijn ouders aan hem gaven. Hij wil van een gewelddadige strijd af en een liefdevol gevecht aangaan. Met de coronatijd als decor legt hij vast hoe hij samen met zijn vader terugreist naar Afghanistan en probeert af te pellen wie zijn vader is. Hilmandi bladert oude foto’s door en filmt ze via een vergrootglas, bij wijze van close-up. Baba had veertien kinderen bij drie verschillende vrouwen en runde zijn gezin als een legerkamp. Hij gaf zijn kinderen zelfs wapens. Daarom vluchtte de filmmaker op zijn dertiende naar Europa.

Nu plaatst hij tegenover deze feiten ontwapenende beelden. Baba die een haring eet, Baba die stofzuigt, Baba wiens kufi van zijn hoofd valt. Zo wordt hij een mens in plaats van een krijger, bevelhebber of geestelijke.

In poëtische voice-overs spreekt Hilmandi zijn Baba toe. “Het ijs smelt tussen ons wanneer ik je lichaam aanraak.” Draai je verder aan die caleidoscoop, dan ontdek je zijn dromen. Hij toont in slowmotion strijdende, galopperende paarden in de kleuren van een renaissanceschilderij. Hij maakt een ijzingwekkende variatie op ‘De schreeuw’ van Edvard Munch: de man die hier wanhopig zijn oren sluit voor het kabaal van de oorlog, poseert bij een stoffige weg in Afghanistan.

Met een vervormende lens creëert hij surrealistische beelden van het nieuwjaarsfeest en hij vertelt dat hij zichzelf nergens in dit vlakke land weerspiegeld ziet. Die zin bevat een volgend glas om in te verdwalen. Niet alleen bouwde Hilmandi zelf een nieuw leven op in een ander land, zijn hele familie is over de wereld verspreid. Zo schept hij met dit persoonlijke portret ook een beeld van de ontworteling van vluchtelingen in bredere zin.