Focus: Systems for Agitation

Het Documentaire Paviljoen trapt de actualiteit op de staart met Systems for Agitation: A Harun Farocki Retrospective. De filmmaker, criticus en essayist zocht de vaak verborgen ideologie achter beelden.

Van de ruim negentig films die de in Tsjechië geboren, maar in Duitsland werkende Harun Farocki (1944-2014) maakte is Videograms of a Revolution (Videogramme einer Revolution) waarschijnlijk de bekendste. Het uit archiefbeelden opgebouwde docu-essay toont hoe de Roemeense televisie verslag deed van de opstand tegen het regime van Ceaușescu in 1989, maar ook hoe de tv-beelden de opstand vormden en aanjoegen.

De film, die te zien is in het retrospectief Systems for Agitation: A Harun Farocki Retrospective, illustreert perfect Farocki’s opvatting dat beelden altijd ideologisch geladen zijn. In zijn woorden: “Het gaat er niet om wat in een beeld te zien is, maar wat erachter ligt.”

In dat visuele graafwerk was Farocki gespecialiseerd. Het heeft een omvangrijk oeuvre opgeleverd, waarvan een selectie te zien is in het Documentaire Paviljoen. Op moment van schrijven zijn nog niet alle titels bekend, maar naast Videograms of a Revolution zijn in elk geval de volgende films te zien.

Images of the World and the Inscription of War (Bilder der Welt und Inschrift des Krieges, 1989) is opgebouwd uit foto’s die de Amerikaanse luchtmacht in 1944 boven het door de nazi’s bezette Polen maakte. Dat het vernietigingskamp Auschwitz op de beelden is te zien, maar toen niet als moorddadige gruwelplek herkend werd, laat zien dat beelden pas betekenis krijgen in de context van kennis.

De twee samen vertoonde films A Day in the Life of a Consumer (Ein Tag im Leben der Endverbraucher, 1993) en A New Product (Ein neues Produkt, 2012) tonen de invloed van reclame en marketing op ons dagelijkse leven. In de films Industry and Photography (Industrie und Fotografie, 1979) en An Image (Ein Bild, 1983), ook achter elkaar te zien, zoekt Farocki naar de waarheid achter beelden van respectievelijk een vervallen industriegebied en een naaktfoto in Playboy. Ten slotte, How to Live in the Federal Republic of Germany (Leben – BRD, 1990) toont het dagelijkse leven in het kapitalistische West-Duitsland. Hoe vrij was dat leven? En wat is vrijheid eigenlijk?

Naast vertoningen van de films van Farocki is er een uitvoerig randprogramma met onder meer inleidingen en installaties.

Systems for Agitation: A Harun Farocki Retrospective | 16 april t/m 24 mei 2026 | Het Documentaire Paviljoen, Amsterdam