Dansplaining #61

Dan Hassler-Forrest zoekt als de Indiana Jones van de filmwetenschappen naar verborgen betekenissen en geheime kamers van de filmgeschiedenis.

“To infinity – and beyond!” Iedereen die is opgegroeid met de animatieklassieker Toy Story herkent meteen dit prachtige motto. In de film wedijveren twee speelgoedfiguren om de aandacht van hun eigenaar. Waar de cowboy Woody symbool staat voor het koloniale verleden, belichaamt astronaut Buzz Lightyear de ongekende mogelijkheden van de toekomst.

Hij draagt daarmee het utopische idealisme uit dat typerend is voor sciencefiction uit de jaren zestig. Project Hail Mary doet deze maand een dappere poging om dat gevoel opnieuw tot leven te brengen.

Hoopvolle sciencefiction: het klinkt inmiddels tegenstrijdig. Het utopische futurisme van Star Trek en The Jetsons werd in de jaren zeventig in rap tempo overvleugeld door dystopische angstbeelden die gevoed werden door economische crisis en politieke wanhoop. De economische groei van de naoorlogse wederopbouw bleek weinig duurzaam, de sociaaldemocratische verzorgingsstaat werd in de jaren tachtig en negentig stelselmatig afgebroken, en idealistische kinderdromen over ruimtereizen werden langzaam maar zeker het exclusieve domein van sociopathische miljardairs als Elon Musk en Jeffrey Bezos.

Sciencefiction wordt nu dan ook gedomineerd door uitzichtloosheid en cynisme, met de populaire serie Black Mirror als typerend voorbeeld. Hoe kan het ook anders? De technologische innovatie die ons had moeten bevrijden, leeft als een sinistere parasiet in onze broekzak. De ‘communicator’ die Captain Kirk ooit gebruikte om nieuwe werelden te verkennen, houdt ons in de ban van de continue toevoer van mediacontent die ons eerder verlamt dan inspireert. Wie de hele dag aan het doomscrollen is, heeft weinig ruimte om te dromen van een betere toekomst.

Juist daarom is Project Hail Mary zo’n verademing. In de basis is deze blockbuster een ouderwetse Hollywood-film die vertrouwde elementen inzet om een enerverend spektakel op te bouwen, met een geliefde filmster als charismatisch middelpunt. Qua vorm is de film dan ook eerder nostalgisch dan baanbrekend, met visuele effecten die het verhaal dienen en een klassieke dosering van humor, actie, spanning, en sentiment.

Maar deze blockbuster is baanbrekend in de manier waarop het hoopvolle ideaal van ouderwetse scifi een hedendaagse invulling krijgt. In dit ruimteavontuur gaat het niet meer om de neokoloniale expansie van Star Trek, maar om het redden van de aarde. Het succes van de missie wordt niet bepaald door militarisme, maar door ons vermogen om begrip en empathie te tonen voor andere levensvormen. En zonder het er te dik bovenop te leggen, biedt de film een mooie metafoor voor het belang van wetenschap, deskundigheid en samenwerking om een desastreuze klimaatcrisis het hoofd te bieden.

Laat het succes van deze film scifi een nieuwe impuls geven: to infinity – and beyond!!