Mascha Schilinski over Sound of Falling

De herinneringen van vier generaties vrouwen spoken op een erf in Mascha Schilinski’s Sound of Falling. Een reflectie op geërfd trauma, of in de woorden van de regisseur, “een verslaglegging van de fysieke sensaties die de personages door de tijd heen hebben beleefd.”

Voor haar tweede speelfilm maakte Mascha Schilinski het zichzelf niet bepaald gemakkelijk. In Sound of Falling (In die Sonne schauen) verbeeldt ze de levens van vier generaties vrouwen die in de afgelopen eeuw op hetzelfde erf op het Duitse platteland hebben gewoond.

Via associatieve sprongen en een non-lineaire structuur onderzoekt ze hoe een onbenoemd trauma van generatie op generatie is overgesprongen. De pijn die de vrouwen in het heden voelen, lijkt te wijzen op gebeurtenissen die decennia geleden plaatsvonden in de levens van eerdere bewoners van het erf.

Schilinski construeert een spookachtig drama uit dat gegeven, met korrelige beelden die de hoekjes van het huis verkennen. Onverklaarbare klanken lijken dwars door de tijd na te galmen in een pand dat getuige is geweest van oorlogen, moorden en andere misdaden. Het effect is emotioneel verpletterend.

Sound of Falling is een film die volledig op gevoel is geschreven, gefilmd en gemonteerd, vol zinspelingen op het stille leed dat vrouwen door de gehele geschiedenis met zich meedragen. Tijdens de afgelopen Cannes-editie werd de Duitse regisseur geprezen als een groot opkomend talent in de hedendaagse cinema, en won haar film de Juryprijs. Op de vooravond van de European Film Awards, waar Sound of Falling buiten de prijzen viel, sprak Schilinski over het maakproces van de film.

In Sound of Falling zijn vrouwen in vier tijdlijnen op een haast onbeschrijflijke manier met elkaar verbonden. Hoe kwam het script tot stand? “Ik ontwikkelde de film met scenarist Louise Peter, nadat we een zomer hadden doorgebracht in een boerderij op het platteland ergens tussen Berlijn en Hamburg, waar Sound of Falling zich afspeelt. In eerste instantie werkten we daar aan andere projecten, maar toen we een foto uit de jaren twintig vonden waarop drie vrouwen in de lens kijken, zette dat ons aan het denken. Op een avond met wijn begonnen we te fantaseren wie er op dit erf gewoond zou kunnen hebben. Wat is hier vroeger allemaal gebeurd? We schreven kleine scènes op die in ons opkwamen, en weefden dat losse materiaal vervolgens aan elkaar.”

Daaruit zijn grotere reflecties voortgekomen: hoe de pijn van vrouwen uit het verleden voortleeft in de lichamen van volgende generaties. Hoe verbeeld je zoiets intiems en groots? “Door al die gebeurtenissen via kleine gebaren en handelingen aan elkaar te rijgen, konden we, zonder de psychologie van de personages expliciet te hoeven maken, verbeelden hoe intergenerationeel trauma als een spook door dit pand zwerft. We zagen het als een associatief proces, een reflectie op een soort collectief geheugen dat door de film loopt. Een verslaglegging van de fysieke sensaties die de personages door de tijd heen hebben beleefd. Van de permanente sporen die gebeurtenissen in ons lichaam achterlaten.”

Hoe zag het historische onderzoek naar de verschillende tijdperken eruit? “De Altmark is een streek die vaak wordt beschreven als een stukje vergeten paradijs, maar de geschiedenis ervan bevat genoeg zwarte bladzijden. Bladzijden die in de geschiedschrijving werden weggelaten. In dagboeken die vooral waren volgeschreven met banale en feitelijke notities als ‘de man repareerde het dak’ en ‘de vrouw deed de was’, stonden heel af en toe meer verontrustende zinnen als: ‘de dienstmeid moet onschadelijk gemaakt worden, zodat ze geen gevaar meer vormt voor de mannen’. Vanuit daar zijn we onze vrouwelijke personages gaan creëren: hun marginale aanwezigheid in de geschiedschrijving was het vertrekpunt voor de film. Het is een film over de daad van herinneren, over hoe onze waarneming en ons geheugen werken. Dat is het uitgangspunt voor een groots verhaal over de geschiedenis van Duitsland, verbeeld vanuit extreem subjectieve perspectieven.”

Ik stel me voor dat het maakproces behoorlijk intiem en persoonlijk is geweest, omdat je ook de pijn in je eigen lichaam moet leren begrijpen. “Er zijn ontzettend veel persoonlijke gedachten en gevoelens van mijzelf en mijn coauteur terug te vinden in deze film. Het verlangen van die vrouwen en meisjes om gezien, gehoord en begrepen te worden staat altijd voorop. De film is zelf misschien soms abstract, maar de inhoud is in die zin behoorlijk concreet.”

Hoe uitte dat zich in de visuele stijl van de film? Wat voor onderzoek deed je naar de vorm waarin je Sound of Falling wilde gieten? “We hebben vooral veel naar oude fotografie gekeken, historische foto’s die nog bestonden van de plek en het omliggende dorp. We mochten bijvoorbeeld door de archieven van mensen uit de buurt spitten, waar we waardevolle foto’s uit het DDR-tijdperk vonden. Op filmisch niveau dachten we veel aan Ingmar Bergman – niet zozeer als visuele referentie, maar eerder in de manier waarop hij zijn gelaagde drama’s construeert. Krzysztof Kieślowski was misschien nog belangrijker. Hij heeft met zijn cinema iets gevonden waar ik zelf al heel lang naar op zoek ben. De mysterieuze zwart-witfoto’s van Francesca Woodman vormden nog een belangrijke inspiratiebron voor ons.”

Ik ken weinig films met zo’n uniek en griezelig geluidsontwerp, dat zo dicht bij de subjectieve ervaringen van de vrouwen komt. Wat was de filosofie daarachter? “Dit was voor ons het belangrijkste onderdeel van de film om aan te werken. Ik had het al in mijn hoofd tijdens het schrijven. Ik had geweldige geluidskunstenaars tot mijn beschikking die met mij in het diepe durfden te springen. We bespraken dingen als: hoe klinkt een zwart gat? Wat is het geluid duizend meter onder de zeespiegel? Hoe klinkt de oerknal? Aan de hand van zulke vragen zochten we naar bijzondere klanken. Zo componeerde Michael Fiedler atonale soundscapes op het orgel, die op hun eigen manier de beelden bevragen.”

“In het geval van een trauma vindt een vorm van fragmentatie plaats, alsof iets uit het brein is weggeknipt. Daarom is deze film opgebouwd uit flarden. Soms voorspelt een geluid iets wat we nog niet hebben gezien, of herinnert het juist aan wat is verdrongen. Het is alsof het universum via dat geluid met de vrouwen in dialoog gaat. In een aantal sleutelscènes besloot ik juist al het geluid weg te halen, waar iedereen een beetje nerveus van werd, want volgens de conventie heb je in de bioscoop altijd op z’n minst een beetje geluid nodig. Ik was heel stellig en vond dat die volledige stilte noodzakelijk was. Zodra het universum daarna weer tot de personages spreekt, voel je pas echt wat de kracht van geluid is.”

Sound of Falling draait vanaf 5 maart 2026 in de bioscoop.