La grazia

Tony Servillo speelt een fictieve Italiaanse president in de laatste maanden van zijn termijn. Is dit de winter van zijn ongenoegen?

La grande bellezza (2013) en La grazia (2025). Twee films van Paolo Sorrentino over mannen op weg naar de uitgang. De eerste over de nadagen van Jep Gambardella, schrijver en socialite extraordinaire. De tweede over de fictieve Italiaanse president Mariano De Santis, op het moment dat hij zijn werkzame leven beëindigt. Een man zo onwrikbaar in z’n overtuigingen dat hij de bijnaam ‘gewapend beton’ kreeg.

Breekt nu de winter van zijn ongenoegen aan? Is de onvrede eindelijk voorbij of begint die juist? Gambardella, schrijver van één succesroman, woog en bevond zijn leven te licht. Tony Servillo speelt ook De Santis als een man die weegt. Als voormalig rechter bekeek hij de waarheid altijd van een afstandje, zegt hij. Hij is niet van plan die afstand ineens te overbruggen.

Af en toe beweegt Sorrentino, met een glimlach, lijkt het, langs de openingsakte van Richard III. Hij is geen man voor licht vertier, zegt Richard in het toneelstuk. Voor hem geen dansen op de wellustige klanken van een luit. De Santis danst ook niet, zoveel is duidelijk. Toch probeert hij het, op de klanken van een rapper die hij leert kennen. Een leven als minnaar is voor hem niet weggelegd in deze nadagen, zegt Richard. Voor De Santis misschien wel, wanneer de ambassadeur van Litouwen, die ook op weg is naar de uitgang, avances maakt. Maar nee. Hij is geen minnaar.

Bijna krijgt het ongenoegen, de zwaartekracht hem in de greep, wanneer De Santis vermoedt dat zijn grote liefde, zijn overleden vrouw, jarenlang een minnaar heeft gehad. Bijna wil hij net als Richard de lichte genoegens van deze dagen haten. Maar misschien kan hij het leven gracieuzer zien, mijmert Sorrentino.

God geeft De Santis nog drie raadsels voor hij kan afzwaaien. Tekent hij wel of niet een wet die euthanasie toestaat? “Wie bezit onze dagen?”, is de vraag die hij van zijn dochter meekrijgt. En verleent hij gratie aan twee moordenaars?

Wat is de waarheid in deze zaken? Hoe maak je een keuze als je twijfelt? Kan hij zich erbij neerleggen dat hij nooit zal weten wie de minnaar van zijn geliefde was?

De toon van de film is mild, al geeft Sorrentino de thema’s van lichtheid en zwaarte soms te veel nadruk. Honden blaffen niet, zoals bij Shakespeare, als De Santis voorbijkomt. Aan het eind van de film loopt op straat een robothond in stilte voor hem uit. Hij is een man die altijd graag grijs heeft gedragen, zegt hij tegen een interviewer van Vogue.

Er is een tijd dat kinderen hun ouders dienen te volgen, zegt De Santis. Daarna komt een tijd dat de kinderen moeten leiden.