Roxanne Stam over Telefilm Met oprechte deelneming

In Telefilm Met oprechte deelneming gaat begin-twintiger Eli na de dood van haar vader met haar oma Winnie op een georganiseerde seniorenreis door Normandië. Regisseur Roxanne Stam: “Ik wilde wegblijven van het romantische Hallmark-Frankrijk vol zonnebloemen en lavendelweides.”

Eigenlijk zou de 76-jarige Winnie (Nel Lekatompessy) met haar zoon Leo (Carlo Scheldwacht) op vakantie gaan. Als Leo na een kort ziekbed overlijdt aan kanker, besluit Winnie alsnog te gaan. De 22-jarige Eli (Tara Hetharia) neemt op verzoek van Winnie haar vaders plek in; misschien wel in de hoop dat ze haar rouwproces met haar grootmoeder kan delen.

Maar als de bus eenmaal op weg is, valt vooral op hoezeer deze vrouwen van elkaar verschillen. Winnie zoekt opzichtig contact met de andere reizigers, maar zwijgt over Leo; Eli zoekt toenadering tot Winnie, maar zondert zich tijdens de groepsactiviteiten ook regelmatig af.

Met oprechte deelneming van regisseur Roxanne Stam (1988) en scenarist Randa Peters wisselt deze hoofdverhaallijn af met tedere maar ongemakkelijke flashbacks naar Leo’s sterfbed. Ook daar gaan Winnie en Eli zeer uiteenlopend mee om. Eli wil op een gegeven moment nog haar liefde voor haar vader uitspreken; Winnie oogt bijna onbewogen.

Oorlogstrauma
Stam vertelt over de generatieverschillen tussen de hoofdpersonen: “Eli en Winnie gaan anders om met emoties, met de dingen die op hun pad verschijnen. Mijn eigen generatie van millennials komt veel meer in aanraking met therapie en zelfhulpboeken. Op Instagram vliegen de inspirerende quotes je om de oren; je wordt voortdurend aangemoedigd om in de spiegel te kijken, om te achterhalen waar bepaalde gevoelens vandaan komen. Eli is daar als Gen Z’er ook nadrukkelijk mee bezig: ze vindt het frustrerend dat Winnie niet ziet hoe waardevol dat is, maar respecteert alsnog dat haar oma misschien kiest voor een andere, minder zichtbare vorm van rouwverwerking.”

In de film wordt de suggestie gewekt dat Winnie’s zwijgzaamheid ook te maken heeft met een oorlogstrauma; met een manier van leven die het gevolg is van overleven. Stam ziet in Winnie parallellen met haar eigen Maleise opa, die ergens in 1944 of ’45, tijdens de Tweede Wereldoorlog, zonder zijn ouders met de boot aankwam in Nederland. Ook hij heeft in al die jaren weinig prijsgegeven over zijn verleden.

Maar Eli is niet per se een gefictionaliseerde versie van Stam, benadrukt ze: “Eli is al enige tijd bezig met het onderzoek naar haar identiteit. Hoewel ik al een stuk ouder ben, heb ik het idee dat die zoektocht voor mij nu pas enigszins begint. Ik ben wel net als Eli bezig met de vraag wat je emotioneel van een ander kan en mag verlangen. Zo vind ik Eli dus ergens ook weer bekrompen. Haar ruimdenkende en hedendaagse denkbeelden volgt ze met een stelligheid die tot gevolg heeft dat haar eigen blik op andersdenkenden vernauwt.”

Krijtrotsen
Dat de oma en kleindochter het over veel dingen niet eens zijn, levert geestige confrontaties op. De twee moeten noodgedwongen een bed delen, en Winnie keert zich ’s nachts demonstratief af van Eli. Zo’n moment zegt ook iets over hoe de oudere generatie de Gen Z-jongeren ziet: als betweters. Stam: “Ze zien hoe de jongeren met veel zelfverzekerdheid hun idealen naleven, maar ook dat ze die idealen vaak aan anderen opdringen.” Toch krijg je al snel sympathie voor beide personages. “Ik hoop dat de kijker zich in beide perspectieven kan verplaatsen.”

Het contrast tussen Eli en Winnie wordt versterkt door het soms bevreemdende Normandische landschap, waar woeste krijtrotsen worden afgewisseld met kneuterige dorspleinen. “Ik vind die provincie heel mooi, heel krachtig en groots, omdat je de natuur zo voelt. Maar Normandië is ook iets minder vakantie-achtig, er zijn geen stranden met fijn zand, de kustlijn bestaat uit grove kiezels. We filmden daar in juni en het was best verlaten. Die leegte, die de leegte die Leo achterlaat representeert, echoot weer een beetje door in de reis. Ik wilde wegblijven van het romantische Hallmark-Frankrijk vol zonnebloemen en lavendelweides.”

Lappen vlees
Ondanks het zware onderwerp voelt Met oprechte deelneming luchtig aan, onder meer dankzij de speelse wijze waarop Stam de reis in beeld brengt, met close-ups van hotelbuffetten (met lappen vlees en witte bonen in tomatensaus), Eli’s observaties van een potje jeu de boules en gehang bij een ijskraam. Of neem een scène waarin het gezelschap een kerk bezoekt en Eli eruit wordt gezet vanwege haar zomerse outfit. Winnie biedt Eli nog een sjaal aan, maar Eli pareert: “God houdt toch van iedereen?” Stam: “Het was best moeilijk om de juiste balans te vinden tussen de zwaarte en de humor. De eerste versie was zwaarmoediger, en dat was niet de bedoeling.”

Naast het vinden van de juiste toon was het switchen tussen heden en verleden in de montage de grootste uitdaging. “In het scenario begonnen we oorspronkelijk in het verleden en duurde het best een tijd voordat Eli op reis gaat. Maar omdat de kern van de film, de wrijving tussen de hoofdpersonen, zich vooral afspeelt tijdens die vakantie, bleek dat niet te werken.”

Naast de knappe opbouw naar een climax, waarin de relatie tussen Eli en Winnie flink op de proef wordt gesteld, zijn het de flashbacks die in Stams film de personages steeds verder verdiepen. “Ik wilde vooral via de flashbacks ontrafelen wat er onder de spanning ligt die je mondjesmaat meekrijgt.”

Je voelt als kijker – om ook maar even naar de titel te verwijzen – dat Stams benadering leidt tot oprechte momenten. Zelfs in Winnie’s onoprechte gedrag schuilt iets oprechts. De vraag rijst: als Winnie zo smakelijk meelacht met de andere reisgenoten, meent ze dat dan ook? Stam: “Winnie wil meedoen, niet opvallen, en niemand tot last zijn. En ik denk dat ze zichzelf forceert om het leuk te hebben; fake it till you make it. Is dat ook niet bewezen? Dat als je de hele dag met een glimlach rondloopt, je vrolijker wordt? Tegelijkertijd begrijpt Eli maar al te goed dat Winnie niet aldoor blij kan zijn, want ze hebben natuurlijk allebei te dealen met een groot en ingrijpend verlies.”

Met oprechte deelneming wordt op 21 maart 2026 om 22.10 uur uitgezonden op NPO3 en is vervolgens te zien op NPO Start.