Geen genderquota voor festivals, wel bewuste omgang

Niet alleen staan er meer mannen voor en achter de camera, ook het journaille dat hun prestaties beoordeeld is grotendeels mannelijk. Dat heeft het Toronto Film Festival en Sundance ertoe gebracht quota in te stellen voor journalisten die behoren tot minderheden. Rondvraag leert dat Nederlandse filmfestivals over het algemeen bewust omgaan met diversiteit maar dat quota niet aan de orde zijn.

Dat mannen de filmkritiek domineren was al langer bekend maar afgelopen maand werden de onderbouwende cijfers bekend. Het Annenberg Inclusion Initiative bekeek de identiteit van critici die de top 100-films beoordeelt. Daarvan is 77,8% man en 22,2% vrouw. Verder gespecificeerd: 63,9% is zelfs een witte man.

Die bevindingen waren voor de directie van het Toronto Film Festival aanleiding om een quotum aan te kondigen voor journalisten uit "ondervertegenwoordigde groepen". Voortaan zal minstens 20% van de persaccreditaties worden gereserveerd voor vrouwen en mannen van kleur. TIFF is overigens niet het eerste festival om over te gaan tot dit soort "positieve discriminatie" (om maar eens een term uit de politiek correcte jaren ’90 aan te halen). Sundance, dat beschikt over een ‘director of outreach and inclusion’, hamert al een paar jaar op de noodzaak van een meer diverse filmkritiek.

Navraag bij een aantal Nederlandse filmfestivals leert dat diversiteit op de agenda staat. Quota zijn echter niet populair. Geen enkel festival wil een bepaald percentage perspassen reserveren voor journalisten die niet mannelijk en/of wit zijn. "Het Nederlands Film Festival staat open voor elke accreditatie-aanvraag van professionals en benadert ook zelf de Nederlandse media actief", luidt het antwoord uit Utrecht. Evert de Vries van het Leiden International Film Festival (LIFF) sluit zich hierbij aan. En Leo Hannewijk, directeur van Film by the Sea, vindt het voorbarig stil te staan bij een eventueel quotum "omdat we niet overspoeld worden door journalisten". Hij weet bovendien te melden dat de verhouding onder geaccrediteerden de afgelopen jaren 50-50 man-vrouw was.

Het team van het Parool Film Festival (Paff) trekt de kwestie breder. "Als er geen goede verdeling is binnen het totale journalistieke veld moeten we daar met z’n allen voor zorgen zodat we over elk onderwerp en elke discussie een eigen mening kunnen formuleren gebaseerd op verschillende invalshoeken." Op de vraag of dit betekent dat een quotum aan de orde is, luidt het antwoord eenduidig ‘nee’. "Diversiteit zou voor iedereen een topic moeten zijn, maar wij willen niet met een quotum de verslaglegging op het festival kunstmatig beïnvloeden. Deze vraag zou eerder aan de media dan aan een filmfestival gesteld moeten worden."

Directeur Bero Beyer stelt dat het International Film Festival Rotterdam (IFFR) zich inspant een zo breed mogelijke vertegenwoordiging van de internationale pers naar Rotterdam te halen. "Hierbij houden we landenrepresentatie, soorten publicaties — print, tv, radio, on- en offline — in de gaten alsmede de verdeling man-vrouw. De afgelopen jaren kijken we nog nadrukkelijker naar deze verdelingen maar een quotum zullen we niet snel instellen."

Ook wat betreft de festivalprogrammeringen zelf wordt steeds meer gekeken naar genderverhoudingen. "Zowel voor jury’s, adviseurs en programmering geldt: divers op gender, leeftijd, onderwerpen, cultureel diverse achtergrond, acteurs, regisseurs en andere disciplines, uitingen en samenwerkingspartners", stelt het NFF. Ook het LIFF hecht waarde aan een diverse en inclusieve programmering. De Vries: "Hierbij blijft de kwaliteit van de films altijd het belangrijkste selectiecriterium. De American Indie Competitie is ons meest prominente programma en hierin zoeken we heel bewust naar een goede afspiegeling van de veelzijdigheid van de Amerikaanse onafhankelijke film. Bij die afweging zijn diversiteit in thematiek en achtergrond een belangrijke factoren."

Het Paff stelt onomwonden niet te kijken naar de identiteit van makers. "Het is wat ons betreft niet relevant of de film gemaakt is door een vrouw of een man. Het festivalprofiel is geen optelsom van vijf films van een mannelijke en vijf van een vrouwelijke maker, drie van hetero en drie van een gay producer. Met deze keuzes plaats je juist mensen in een hokje."

Bero Beyer zegt dat het IFFR "nadrukkelijk kijkt naar verdeling over territoria, gender en meer. Hierbij is kwaliteit en relevantie van werken en makers leidend. Dit is zeker het geval als nieuwe geluiden en visies van — nieuwe — vrouwelijke makers gepresenteerd kunnen worden. Een voorbeeld is de line-up van IFFR-Live tijdens de vorige editie, die min of meer toevallig all-female was, met films als La Holandesa, Nina, Blue My Mind, Amateurs, Nico en Pin Cushion. Qua selectie en programmering begint de aandacht voor diversiteit met een breder gremium van stemmen aan de selectietafel. Want aan de grondslag van onze gedachten liggen felle discussies en vurige pleidooien over wat kwaliteit en relevantie betekent. En daarbij zijn verschillende stemmen aan tafel onmisbaar."

Festivals met een publieksprijs — Paff en LIFF — hoeven zich niet druk te maken over de samenstelling van jury’s. De evenementen met vakjury’s doen dat wel. "Bij het samenstellen van jury’s is een relevante en inspirerende mix van expertises, achtergonden, gender en smaak cruciaal", vindt Beyer. "In de praktijk komt het er op neer dat de ene keer twee mannen en drie vrouwen in de vijfkoppige Tiger Competitie-jury zitten en de andere keer andersom."

De jury’s van Film by the Sea hebben altijd iets meer vrouwen dan mannen geteld. Maar scheidend directeur Hannewijk kijkt verder dan genderverdeling. "Bij de samenstelling van de vakjury dit jaar hebben we vooral gekeken naar de mogelijkheid om jong talent op te nemen: Marieke Lucas Rijneveld, Hanna Bervoets en Sacha Polak bijvoorbeeld. Dat past binnen ons beleid om een jonger publiek te betrekken bij het festival. Ik ga zelf ook plaats maken voor een nieuwe, jongere directeur."

Edo Dijksterhuis

Voor dit artikel werden ook Imagine Film Festival, Assen Film Festival, IDFA, World Cinema Amsterdam en CinemAsia benaderd.