Tijd voor meer vrouwelijke actiehelden

‘Meer voor mannen’ betekent meestal ook ‘meer met mannen’. Geen genre binnen de film is zo testosteron gedreven als het actiegenre. Als er al vrouwen in beeld komen dan is het meestal in een passieve rol. Een student aan de Arnhemse toneelschool vond het tijd voor meer vrouwelijke actiehelden en besloot zelf een actiefilm te maken.

Dat er te weinig serieuze rollen zijn voor vrouwen, zeker boven de veertig, is een feit. Daar komen steeds meer acteurs — vrouw en man — tegen in verzet. Net als tegen de ongelijke betaling en scheve machtsverhoudingen waar de #MeToo-beweging nu eindelijk iets aan verandert. Maar er is meer. De invulling van vrouwelijke rollen wordt nog steeds grotendeels bepaald door genderstereotypen. Love interest, te redden slachtoffer, femme fatale, arm candy of seksbom — het palet is beperkt. Daar wil Annebel Overbeeke radicaal mee breken. Haar doel: de vrouwelijke actieheld emanciperen. Want: "als vrouwen binnen het door mannen gedomineerde actiegenre slagen dan kunnen ze dat binnen elk genre."

En hoe beter de boodschap kracht bij zetten dan hem in praktijk te brengen? Dus maakt Overbeeke een actiefilm, met zichzelf in de hoofdrol. Held op sok is haar afstudeerproject voor de Arnhemse toneelschool Artez. "Mijn doel is om na mijn afstuderen te gaan spelen in actiefilms en –series", vertelt Overbeeke. "Ik heb eerst gepraat met acteurs, regisseurs en castingbureaus. Iedereen vertelde me dat het moeilijk is om in Nederland ervaring op te doen in het genre. Er worden niet veel actiefilms gemaakt en als het wel gebeurt dan meestal ironisch. Terwijl het voor mij een serieus genre is. Dus besloot ik zelf een film te maken."

Een berichtje op Facebook leverde een reactie op van regisseur Thijs Meuwese van Get Off the Road films, die eerder de sci-fi actiethriller Kill Mode en de post-Apocalyptische actiekomedie Molly maakte. "Toen werd het heel snel meer dan een schoolproject", stelt Overbeeke. "Samen schreven we het script voor een film van 15 à 20 minuten. De complete cast en crew werkte gratis mee. Er loopt nu nog twee dagen een cinecrowd-actie om geld bij elkaar te krijgen voor de postproductie. De première in Utrecht en Rotterdam vindt plaats eind juni."

In Held op sok speelt Overbeeke een student die samen met vier anderen op een feestje wordt gekidnapt. Ze heeft geen vechtsportervaring, geen overdreven spierbundels, maar weet door koelbloedig en improviserend optreden uit handen van de schurken te blijven. "Het soort actieheld dat ik neerzet, moet het hebben van doorzettingsvermogen, niet van brute kracht. Ze gebruikt de zwakke plekken van haar tegenstanders. En ze opereert geheel zelfstandig."

Dat laatste is essentieel voor Overbeeke. "De weinige vrouwelijke actiehelden die je in films ziet zijn vaak geprogrammeerd of getraind door mannen. Zelfs Beatrix Kiddo in Kill Bill handelt uit liefde — of wraak, het ligt eraan hoe je er naar kijkt — voor een man. Thelma en Louise dachten natuurlijk actiegericht, en Lara Croft. Sigourney Weaver in Alien is het grote voorbeeld, maar die film is alweer bijna veertig jaar oud. Dat geeft aan hoe dun de spoeling is. Pas met Wonder Woman is er weer een echte, onafhankelijk handelende vrouwelijke actieheld in beeld gekomen."

Stereotypen laten zich niet zomaar ombuigen, merkte Overbeeke. "Die clichés zijn hardnekkig. Het is bijvoorbeeld lastig om een bad guy anders te zien dan als mannelijk, groot en lelijk. Maar waarom zou de schurk niet een vrouw zijn? Een andere genderverhouding in het genre gaat niet alleen om de held maar om de gehele cast. Uiteindelijk moet een rol gespeeld worden door de persoon die hem het beste kan vertolken. Het gaat om de attitude, niet om het uiterlijk."

Edo Dijksterhuis