Cannes blog 3: Alsnog niet, alsnog wel

De Filmkrant doet dagelijks verslag vanaf het 71e filmfestival van  Cannes, waar juryvoorzitter Cate Blanchett het kleine aantal vrouwelijke filmmakers in competitie verdedigde, Terry Gilliam gelukkig toch wel komt en Orson Welles helaas toch niet (maar alsnog een beetje).

Regisseur Orson Welles had zijn hele carrière lang problemen met geldschieters en studios. Maar dat hij ruim dertig jaar na zijn dood nog eens het slachtoffer zou worden van de loopgravenoorlog tussen thuiskijkgigant Netflix en het filmfestival van Cannes, dat zullen toch weinigen hebben zien aankomen.

Vorige maand besloot Netflix om al haar producties terug te trekken uit Cannes, nadat het festival een nieuwe regel had ingesteld die de facto betekende dat de films van de streamingservice niet mee konden dingen in de hoofdcompetitie van het festival. Daarvoor komen vanaf nu namelijk alleen nog films in aanmerking die ook een Franse bioscooprelease krijgen. In wezen is dat een formaliteit: vrijwel elke film die in Cannes in competitie draait, wordt aangekocht voor distributie in Frankrijk. Maar bij de producties van Netflix ligt dat anders: een Franse wet bepaalt dat films die in de bioscoop worden uitgebracht pas op zijn vroegst 36 maanden later op streamingplatforms beschikbaar mogen zijn, en dat botst met het Netflixbeleid om hun producties, áls ze al een bioscoopvertoning krijgen, ook meteen online te zetten.

Het streamingbedrijf zag de nieuwe regel dan ook als een directe aanval, en sloeg begin april terug door alle producties die in de running waren terug te trekken van het festival. Dat ging niet alleen om recente producties (waaronder nieuwe films van Alfonso Cuarón, Jeremy Saulnier en Paul Greengrass). Ook Orson Welles was, zoals hij dat al zo vaak in zijn carrière was, kind van de rekening. Een eindelijk voltooide versie van zijn film The Other Side of the Wind was ingetekend voor een galavertoning buiten competitie. De film, waarin regisseur John Huston is te zien als filmmaker die na een lange afwezigheid terugkeert naar Hollywood, werd gedraaid in de jaren zeventig maar door Welles niet afgemaakt. De afgelopen jaren vond een nauwgezette reconstructie plaats op basis van de originele opnames en Welles’ aantekeningen, in eerste instantie gesteund door een crowdfundingcampagne en (later) door Netflix. In een bericht aan de originele crowdfunders sprak producent Filip Jan Rymsza zijn immense teleurstelling uit (al stelde hij ook dat The Other Side of the Wind er zonder Netflix nooit was gekomen) en ook Welles’ dochter Beatrice trachtte Netflix op andere gedachten te brengen — tevergeefs.

Gelukkig was Welles (en dochter Beatrice) gisteren alsnog aanwezig op het festival dankzij de prachtige nieuwe documentaire The Eyes of Orson Welles van filmmaker en criticus (en Filmkrant-columnist) Mark Cousins. In zijn typerende persoonlijke stijl, bekend van het epos The Story of Film, zoekt Cousins in deze liefdesbrief aan Welles naar een nieuwe manier om het werk van de regisseur te bekijken, via het enorme archief aan schetsen en tekeningen die Welles naliet.

De ruzie tussen Cannes en Netflix kreeg ondertussen nog een staartje toen bekend werd dat de streamingservice op de markt van het festival, waar het bedrijf nog wél aanwezig is, onder andere aasde op openingsfilm Todos lo saben. Na een dag reflectie dringt zich de vraag op waar de Iraanse maker van A Seperation (2011), Le passé (2013) en The Salesman (2016) mee bezig is. Iets preciezer: of de serie films die hij met A Seperation inzette, een soort gezamenlijk project vormen. Of hij een vraag probeert te beantwoorden die je zou kunnen missen als je maar een van z’n films ziet. A Seperation ging over de ‘minutiae’, zoals dat in het Engels zo mooi heet, over de details, praktisch en emotioneel, van een scheiding. In Le passé, waarin Farhadi opnieuw chirurgisch inzoomt op de eigenschappen en motieven van personages, blijkt een Iraanse man vier jaar geleden bij zijn Franse vrouw vertrokken. Nu keert hij terug om de scheidingspapieren te tekenen — de vrouw wil opnieuw trouwen — maar door het beroep dat haar twee dochters (uit een eerder huwelijk) op hem doen, wordt hij ongevraagd in een vaderrol gemanoeuvreerd. The Salesman is, naast veel meer, een verhaal over afscheid en afstand tussen twee mensen. En dan Todos lo saben, ofwel Everybody Knows. Maakt Farhadi steeds dezelfde film vanuit een andere invalshoek? Variaties op een thema? Wil hij met twee films in Iran hierover, een in Frankrijk en een in Spanje zien hoe anders of juist hetzelfde verschillende culturen omgaan met groeiende afstand en de nasleep van iets wat ooit liefde was? Hoe de wereld tussen beide komt?

Farhadi’s Spaanstalige thriller ging dinsdag in première aansluitend op de openingsceremonie, met een introductie van de jury onder leiding van Cate Blanchett, een montage als een klein eerbetoon aan Cate Blanchetts werk en een korte openingsspeech van diezelfde Cate Blanchett waarin ze het aanwezige publiek ("Ladies, ladies, ladies and gentlemen") uitnodigde het avontuur van het festival samen met de jury te beleven. Het recente overlijden van gewaardeerd festivalscout Pierre Rissient werd niet genoemd, maar het festival heeft inmiddels wel bekendgemaakt de 71e editie aan Rissient op te dragen tijdens de vertoning op maandag 14 mei van Rissients gerestaureerde film Cinq et le peau in Cannes Classics.

Blanchett verdedigde op de persconferentie van de jury een dag eerder al de keuze om slechts drie vrouwelijke regisseurs te selecteren voor de competitie. "Er zal verandering naar het festival komen", aldus de Australische actrice, "maar dat gaat niet van de ene op de andere dag." Selectie moet blijven gebeuren op basis van artistieke merites van de makers en niet op basis van geslacht, aldus Blanchett. "Er zitten verschillende vrouwen in de competitie, maar niet omdat ze vrouw zijn. Ze zijn hier vanwege de kwaliteit van hun werk. (…) Wil ik meer vrouwen in competitie zien? Absoluut. Verwacht ik dat dat in de toekomst gaat gebeuren? Ik hoop het. Maar we doen het dit jaar met wat we hebben en onze rol de komende twee weken is te kijken naar de films die voor ons op tafel liggen."

Onder het motto ‘Het Festival Staat Op’ heeft de Cannes-organisatie samen met het Franse ministerie voor gendergelijkheid wel een telefonische hulplijn opgezet voor slachtoffers van seksuele intimidatie. Dan kan het zowel om fysieke als emotionele intimidatie gaan. Van 8 tot 19 mei en van 9 uur ’s ochtends tot 2 uur ’s nachts kunnen mensen contact opnemen voor steun en begeleiding bij eventuele verdere stappen, als ze in relatie tot het festival op enige manier zijn lastiggevallen. Ook een mooie ontwikkeling in het kader van #eindepatriarchaat: ook baby’s kunnen nu accreditatie krijgen, zodat werkende moeders hun jonge kinderen niet langer dwalend door Cannes op zoek naar een stille plek borstvoeding hoeven te geven. Die klacht klonk ook al jaren.

Gisteren werd ook bekend dat Terry Gilliam uit het ziekenhuis is — hij werd zondag onwel en kon daardoor afgelopen maandag de rechtszaak rond zijn film The Man Who Killed Don Quixote niet bijwonen — en dat zijn langverwachte film daadwerkelijk vertoond mag worden als slotfilm van het festival. Een last minute rechtszaak van voormalig producent Paolo Branco probeerde dat te verhinderen. In tegenstelling tot Welles lijkt Gilliam het project waar hij al decennia aan werkt en dat veel tegenslagen moest verduren dus wél aan de Croisette te komen vertonen.

Joost Broeren-Huitenga & Ronald Rovers