Hoe origineel is The Shape of Water?

The Shape of Water won afgelopen zondag vier Oscars. De film wordt door critici geprezen om "het als grotesk ontmaskeren van discriminatie en het vieren van andersheid". Maar hoe anders, hoe origineel is de film zelf? Er zijn minstens twee gevallen bekend van producties die opmerkelijke gelijkenissen vertonen. Een daarvan uit Nederland.

Vorige maand belandde er een brief van het gerechtshof op de mat bij Fox Searchlight. Het filmbedrijf wordt samen met regisseur Guillermo del Toro aangeklaagd wegens plagiaat. The Shape of Water zou namelijk verdacht veel lijken op het toneelstuk Let Me Hear You Whisper, dat Paul Zindel schreef in 1969. Zindel is zelf al vijftien jaar dood maar zijn familie ontwaarde 61 overeenkomsten tussen toneelstuk en film en besloot tot een aanklacht.

"De aantijgingen van de familie missen iedere grond", schrijft Fox Searchlight in een verklaring. En: "Wij zullen met hand en tand verdedigen dat The Shape of Water een authentieke en grensverleggende film is."

Maar dit is niet het enige geval van opmerkelijke gelijkenis. Drie jaar geleden studeerde Marc Nollkaemper af aan de Filmacademie in Amsterdam met The Space Between Us. De twaalf minuten durende film, die onder andere werd geselecteerd voor het Nederlands Film Festival, gaat over een schoonmaakster die in een obscuur lab een visman ontdekt, verliefd wordt en met hem ontsnapt. Niet alleen de synopsis klinkt als The Shape of Water, wie Nollkaempers afstudeerproject op Youtube bekijkt en daarna de trailer van Del Toro’s blockbuster ziet de overeenkomsten, niet alleen inhoudelijk maar ook in stijl en toon.

Nu heeft Del Toro jaren aan The Shape of Water gewerkt. En serendipiteit is altijd mogelijk. Bovendien is het basisgegeven van de film minder authentiek en grensverleggend dan Fox Searchlight beweert. Er is natuurlijk overlap met Beauty and the Beast, een verhaal dat al honderd keer op verschillende manieren is verteld. Ook horrorklassieker Creature from the Black Lagoon (1954) kan beschouwd worden als inspiratiebron. Voor een aanklacht van plagiaat, die overigens door de Filmacademie niet wordt ingediend, is wellicht toch niet genoeg grond.

Edo Dijksterhuis