Michel, acteur verliest de woorden

Door "een rotziekte" moet acteur Michel van Dousselaere het podium vaarwel zeggen; langzaam maar zeker verdwijnt de taal uit zijn hoofd. Even langzaam maar zeker verdwijnt helaas ook hijzelf uit deze documentaire, die zich op het woord als voornaamste vertelinstrument blijft verlaten.

"Ik wil het glas helemaal leegdrinken," verklaarde acteur Michel van Dousselaere toen hij besloot om toch het podium op te gaan nadat bij hem een progressieve ziekte was vastgesteld die het taalgebied in zijn hersenen aantast. Michel, acteur verliest de woorden begint met de repetities voor de theaterbewerking van de Deense tv-serie Borgen, waarin hij de rol van aftredend premier Hesselboe voor zijn rekening neemt. Hoe symbolisch. Dat hij op deze wijze zijn toneelcarrière kon afsluiten is ook de verdienste van regisseur Ola Mafaalani, die niet terugschrikt voor een uitdaging meer of minder; de negen uur durende voorstelling was al een waagstuk op zich.
Maar zijn echte afscheidsrol speelt hij in deze film, met een door Erik-Ward Geerlings speciaal voor de gelegenheid geschreven monoloog waarin leven en theater op een schitterende manier samenvloeien. Als in een monologue intérieur spreekt Van Dousselaere zichzelf toe, wachtend in de coulissen. Hij is zowel de solide acteur op het podium als de timide man die aarzelt om voor het voetlicht te treden, bang dat de tekst hem zal ontglippen.
In werk en leven is taal altijd zijn instrument geweest, vertellen collega’s, vrienden en zijn vrouw Irma Wijsman, die samen met Patrick Minks de film regisseerde. Maar inmiddels is het vermogen zelf de woorden te genereren zo goed als verdwenen. In gesprekken die zonder afasie al moeilijk genoeg zouden zijn — over wie te zijner tijd wel en niet zijn luiers mag verschonen en op welk moment het leven voor hem zijn zin verliest — verwoordt Wijsman wat zij uit het gezicht van haar man afleest en herhaalt hij haar woorden bij wijze van instemming. Maar: de interactie tussen de twee geliefden lijkt óók op die tussen de acteur en zijn souffleur, die we eerder zagen in beelden van de toneelrepetities. Hoe zijn de rollen van souffleur en vertolker hier eigenlijk verdeeld?
Het is best opvallend dat Michel zo’n verbale film is geworden en het is ook jammer, want die nadruk op het gesproken woord drukt de hoofdrolspeler, onbedoeld maar onvermijdelijk, de coulissen in. "Eigenlijk kan een mens leven zonder iets te zeggen," merkt acteur Els Dottermans nog op naar aanleiding van een weerzien met haar oud-collega. Toch worden de mogelijkheden die film te bieden heeft om Van Dousselaere’s binnenwereld op een woordeloze manier te ontsluiten, nauwelijks verkend. Daarmee geeft de film misschien wel een beeld van de onmacht die een ziekte als deze met zich meebrengt, maar laat hij de kans liggen om voor die onmacht een alternatief aan te reiken.

Sasja Koetsier