Twee filmmakers onder winnaars Prins Claus Prijzen

Khadija Al-Salami, de eerste vrouwelijke regisseur uit Jemen en maker van Jemens eerste Oscar-inzending, is de ontvanger van een Prijs Claus Prijs 2017. Ook de Grote Prins Claus Prijs gaat dit jaar naar een filmmaker: Vincent Carelli uit Brazilië.

Die dubbelslag is opmerkelijk te noemen aangezien tot nu toe maar weinig andere filmmakers werden gelauwerd. Lav Diaz, Idrissou Mori kpai, Obaid-Chinoy en Ignacio Agüero kregen de prestigieuze prijs. Apichatpong Weerasethakul (onder andere Blissfully Yours, Tropical Malady en Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives) kreeg vorig jaar de Grote Prijs Claus Prijs. Er worden tegenwoordig vijf Prins Claus Prijzen uitgereikt (voor de bezuinigingen waren dat er tien) en één Grote Prins Claus Prijs. Dit jaar werden in totaal 143 kunstenaars in alle disciplines voorgedragen.

De hoofdprijs is dit jaar een ex aequo geworden. Vincent Carelli deelt zijn prijs met de Chinese nieuwe media ontwerper en milieuactivist Ma Jun. Carelli is een documentairemaker die zich inzet voor de rechten van inheemse volkeren. In 1986 richtte hij een collectief productiecentrum op genaamd Video nas Aldeias (Video in de dorpen). Er worden video’s gemaakt in de talen van vijftig inheemse gemeenschappen, die ter plekke worden vertoond, verspreid in Brazilië en internationaal. Met zijn werk heeft Carelli bijgedragen aan de dialoog tussen verschillende bevolkingsgroepen in Brazilië en achtergestelde groepen een stem gegeven. Carelli maakt daarnaast ook reguliere documentaires die regelmatig te zien zijn op internationale festivals. Zijn Corumbiara: The Shoot Indians, Don’t They? (2009) won diverse prijzen.

Onder de winnaars van de zogenaamde gedeelde Prins Claus Prijzen bevinden zich het Tunesisch kunstcollectief L’Art Rue, de Columbiaanse genderactivist Brigitte Baptiste, kunstenaar Amar Kanwar uit India en architect Diédébo Francis Kéré uit Burkina Faso. De vijfde laureaat is Khadija Al-Salami, regisseur uit Jemen. Zij begon in 1991 met het maken van documentaires die de belabberde positie van vrouwen in Jemen belichten. In 2014 brak zij internationaal door met haar speelfilmdebuut I Am Nojoom, Age 10 and Divorced, die de boeken in is gegaan als de eerste Jemenitische inzending voor de Oscars. In Nederland is de film onder andere te zien geweest op Movies that Matter. Bij gebrek aan bioscopen en vanwege actieve censuur worden Al-Salami’s films in Jemen zelf vertoond in buurthuizen en via YouTube. Via de zwarte markt bereikt ze een groot publiek in het Midden-Oosten, waar gedwongen kindhuwelijken, seksuele onderdrukking en misbruik van vrouwen ook een groot probleem zijn.

De Prins Claus Prijzen worden jaarlijks uitgereikt sinds 1997. De laureaten worden altijd bekend gemaakt op 6 september, de verjaardag van de naamgever, wijlen Prins Claus. Ze worden uitgereikt op 6 december in het Koninklijk Paleis in Amsterdam. Behalve prijzen uitreiken ondersteund het Prins Claus Fonds culturele initiatieven in niet-westerse landen die maatschappelijke impact hebben. Het grootste project dat het fonds ooit ondersteunde was de Sahel-opera Bintou Wéré die in 2007 in première ging in de Malinese hoofdstad Bamako en later dat jaar te zien was in het Holland Festival. De film die over de productie werd gemaakt, beleeft morgen zijn Nederlandse première in EYE.

Edo Dijksterhuis