Dagur Kári

De ‘misfit’ kent een rijke traditie. Na Nói albínói serveert de kurkdroge IJslander Dagur Kári in Dark horse opnieuw een geïsoleerde outsider die zich weinig om sociale mores bekommert. Dagur Kári: "Dark horse is een drijvend vlot."

Je bent duidelijk niet dol op een traditionele plot. Hoe kwam je sketchfilm tot stand? Met niets! Meestal schrijf ik alleen, maar nu samen met Rune Schjott omdat we ons gevoel voor humor en onze aanpak delen. Werken met twee is spelen; je wil de ander overbluffen met je grappen. Een idee hadden we niet en we wilden geen verhaal. Dus diepten we onze notitieboekjes op: we sprokkelden die ideeën en van de ene inval kwam de andere. Ook de acteurs hadden veel input. We vertrokken van hun personages én de situaties waarin ze belanden.

Is de losse zandvorm de reden waarom je Dark horse in hoofdstukken opdeelt? Het diende om de film te lijmen want de structuur is een drijvend vlot. Met hoofdstukken geef je het publiek valse zekerheid: dan denken ze te weten wat we doen of waar de film heen gaat. Het is een middel om hen goed te doen voelen.

Je keerde IJsland de rug toe voor het steedse Kopenhagen? Ik ging naar de Nationale Filmschool in Denemarken en maakte er al kortfilms. Het verschil met IJsland is nogal groot want Denemarken heeft de oudste filmindustrie ter wereld en IJsland een piepjonge; de eerste IJslandse lange film dateert van 1978! Filmen in IJsland is als spelen in een rockband, Denemarken heeft meer weg van een symfonisch orkest. Je mist de rock ’n roll-attitude wel maar in een rockband ontbeer je dan weer de organisatie van het orkest.

Het zwart-wit is magnifiek gefilmd door ‘Reconstruction’-cameraman Manuel Alberto Claro. Ik vond dat ik de film alléén in zwart-wit kon maken. We deden tests maar kleur leek gewoon fout. Dat vergat ik te vermelden. Toen ik de sponsors en acteurs al had samengebracht zei ik terloops dat de film zwart-wit zou zijn. Paniek! Terugkrabbelen kon gelukkig niet meer. We werkten in een sixtiessfeertje dat doet denken aan de vroege Godard of Truffaut, dat gevoel van naïef en onbesuisd filmen. Maar wél zeer gestileerd. Ik hield ervan die elementen te mixen. Ook leeft Daniel in een ‘andere frequentie’; elders dan de rest van de planeet. Door kleuren weg te zuigen benadruk je dat. Ik wilde een moderne én nostalgische film — zwart-wit op 16mm helpt dan wel. Géén kleurenkopie omzetten naar zwart-wit want het moest in ‘old school style’. De ‘look’ en ‘feel’ van de korrels is anders. Het wás rock ’n roll; we hadden weinig tijd, nauwelijks belichting, trokken de straat op en filmden.

Stilistisch springt Jarmusch ons voor de geest, net als de buitenbeentjes in zijn films. De sequentie met stills en één kleurenshot met live action herinnert aan Chris Markers La jetée. Rechtstreeks werd ik er niet door geïnspireerd. Voor mij is die kleurenscène een goddelijke tussenkomst. De tijd stopt en Daniel kan de dingen even anders zien. Een revelerend en lucide moment. Vergelijkingen zijn irrelevant want uiteraard probeer je jouw ding te doen. Ik word beïnvloed door films, muziek, kranten — het leven dus.

De film start als pure komedie en wordt sluipenderwijs serieuzer. Tijdens het schrijven creëerden we een soort sitcom: die humor maar toch artsyfartsy. Alsof Kieslowski een episode van Seinfeld zou regisseren! Langzaam gaan de grappen op in een dramatisch en stil geheel. De film begint met vele dialogen die wegvloeien zodat het laatste halfuur op een stomme film lijkt.

De rechter, een weinig geinig figuur, introduceert het drama? Ja, maar voor die groei werkten we hard en probeerden we veel uit. We monteerden de film op zoveel manieren. Met de rechter creëerden we de tegenpool van Daniel. Die losbol moet op het einde kiezen en staat oog in oog met verantwoordelijkheid. De rechter, een regelneef, beslist alles achter zich te laten. Ze gaan tegengestelde wegen op. De rechter dacht nooit aan wat hij écht wilde: om scheidsrechter te worden. Hij zal uiteindelijk zijn hart volgen… Verantwoordelijkheid is het hoofdthema: wat betekent het om volwassen te zijn? Voor mij is dat een balans tussen verantwoordelijkheid én zin in het leven. Te veeleisend zijn betekent dat je dingen uitsluit die je echt wil, maar alleen doen wat je wil maakt je onverantwoordelijk. Over dat evenwicht heb ik het.

Het slot — met de baby, de olifant en de Fiat-autoparade — is volslagen surrealistisch. Het beeld voelde juist aan. Het einde moest open blijven want de film moet je zelf afronden. En ik ben een fan van Fiats! Over die olifant: ik denk dat het belangrijk is om in een lowbudgetfilm ‘grote’ dingen te steken die duurder lijken dan de film. En zeg nu zelf: wat is er groter dan een olifant?

Julie Decabooter

Dit artikel is eerder gepubliceerd in het Belgische filmtijdschrift Filmmagie.