Virgil Widrich over Night of a 1000 Hours

In het surreële detectiveverhaal Night of a 1000 Hours van Virgil Widrich wordt niets minder dan de Oostenrijkse geschiedenis ter verantwoording geroepen. ‘Die onbesproken misdaden van het nazisme vergiftigen nog altijd onze cultuur.’

Door Guus Schulting

Natuurlijk kijkt de Weense familie Ullich er vreemd van op wanneer overleden familieleden een voor een in hun luxueuze stadsvilla verschijnen. Maar helemaal verbaasd zijn ze nou ook weer niet: er was altijd al sprake van iets duisters in hun familiegeschiedenis.
In Night of 1000 Hours, de tweede speelfilm van multimediakunstenaar Virgil Widrich, herkennen we niet alleen echo’s van surrealist Buñuel (wiens scenarist Jean-Claude Carrière aan het scenario meeschreef), als een filmende Freud diagnosticeert de Oostenrijker er ook zijn eigen cultuur in. Samen met de dode familieleden komen ook de historische trauma’s naar boven. Zo krijgen we de Oostenrijkse geschiedenis in de vorm van een psychoanalytisch id, want hoe meer Wildrich historische pijnpunten blootlegt, hoe absurder de situatie wordt.
"Toen ik tien jaar geleden aan het scenario begon, was het uit fascinatie voor De Dag des oordeels," licht Widrich het ontstaan van de film toe. "Het idee dat alle overledenen weer op aarde zouden verschijnen: ik bedacht er meteen allemaal buitengewone problemen bij. Stel je voor dat je overgrootouders zien wat er sinds hun dood gebeurd is — die zullen helemaal niet blij zijn! Moderne kunst, design, ons felle tl-licht dat hun ogen pijn doet — er zullen heel veel culturele en psychologische problemen ontstaan. Dat leek me een interessant gegeven voor een familiedrama. Hoe gaan die generaties dan met elkaar om?"

Virgil Widrich

Daderschap
In de jaren dat Widrich aan zijn verhaal werkte, veranderde de wereld echter sterk. Extreem rechts rukte wereldwijd op, samenlevingen raakten intern steeds verder verdeeld. Als Oostenrijker kwam het hem allemaal net iets te bekend voor. "Omdat hele generaties weer uit de dood herrijzen, gaat Night of a 1000 Hours vooral over de Oostenrijkse geschiedenis — en dan kom je meteen uit bij onze fascistische en autoritaire geschiedenis. Het nationaal-socialisme heeft de Oostenrijkse cultuur niet alleen getraumatiseerd, maar door al die oorlogsdiefstallen ook nog eens gecorrumpeerd. Als je kijkt naar wat er nu allemaal aan gestolen goederen uit de Tweede Wereldoorlog in omloop is: huizen, bedrijven, zilveren asbakken — je kunt het zo gek niet verzinnen of het is Joodse burgers destijds afgenomen. Die zaken zijn nog altijd in handen van de dieven!
"Die onbesproken misdaden van het nazisme vergiftigen nog altijd onze cultuur. Dat was een van de inzichten die leidde tot de film. De diefstallen van de nazi’s lijken misschien in het verleden te liggen maar ze bevolken nog wel onze films, verhalen en fantasieën. De Tweede Wereldoorlog is nog altijd aanwezig en Oostenrijk leidt onder een onuitsprekelijke schuld. Slachtoffers en daders zijn er niet meer, alleen die historische misdaden die de basis vormden voor de naoorlogse Oostenrijkse economie. Daarom staan bij de familie Ullich niet alleen de overleden slachtoffers maar juist ook de daders weer op de stoep. En wat doen de daders: ze gaan manipuleren om hun misdaden te verbergen. Ik hoop met mijn film te laten zien hoe we onbewust in de greep zijn van misdaden uit het verleden."
Dat daderschap een terugkerend thema is in Oostenrijkse films, is volgens Widrich niet vreemd. "Kijk naar de films van Michael Haneke of Ulrich Seidl. Ondanks dat die niet direct over het nazisme gaan, proberen ze wel machtsstructuren bloot te leggen. Hun films gaan over manipulatie, je wil opleggen aan een ander. Night of a 1000 Hours sluit daar bij aan. De gevaren en verleidingen van machtsmisbruik zijn onderdeel geworden van onze Oostenrijkse fantasie. Dat autoritaire macht nu in de politiek wordt gevierd, betekent dat wij als filmmakers de boel des te meer moeten ontregelen met alternatieve fantasieën.