Redactioneel – 29 maart 2017

Nu wordt het opletten. Weer een cinefiel bastion heeft zijn deuren moeten sluiten. Ook dvd-speciaalzaak The Silver Screen in Amsterdam is een leegstaand winkelpand in een te dure buurt geworden. De kloof met de filmgeschiedenis is weer een stukje groter geworden. Hoe lang zal het duren voordat ook de ramsjbakken en de back catalogue van online dvd-verkopers leeg raken en de filmgeschiedenis alleen nog bestaat uit het kortstondige opvlammen van nieuwe films en de Top 100 van de Internet Movie Data Base of andere canonieke lijsten? En de levensduur van een film niet langer zal zijn dan die van een eendagsvlieg?
De industrie wijst woedend naar de downloaders, de downloaders teleurgesteld naar de industrie die in hun ogen niet tijdig met een geschikt digitaal alternatief voor het beschikbaar houden van filmerfgoed is gekomen, en ondertussen lukt het maar niet om uit die impasse te raken. Die zeldzame films waar liefhebbers stad en land voor afreisden werden al zelden op dvd uitgebracht, en zijn zeker niet te zien bij streamingdiensten, die de algoritmes van de massa volgen. Film was ooit het paradepaardje van de mechanisch reproduceerbare kunst. Maar toen de laatste stap gezet kon worden, access for all, bleken we weer terug te zijn in de tijd dat de filmstudio’s bergen filmprints aan stukken hakten omdat de vertoningsrechten waren verlopen. Op het moment dat de technologie ons overvloed kon beloven, zijn we weer terug in een tijdperk van schaarste.
Film is geheugen. Maar ik probeer me voor te stellen wat het betekent als we voor het filmdiscours weer echt aangewezen zijn op ons eigen geheugen. Op de verhalen van mensen die ooit eens een film hebben gezien die veel indruk op ze heeft gemaakt, maar die ze niet meer met anderen kunnen delen. Ik probeer me voor te stellen wat dat echt betekent. Een afwezig object, zoals dat wel is genoemd. Zou dan die hele cyclus van fetisj en aura weer opnieuw beginnen?
De Filmkrant verbaast zich periodiek over de moeite die het rechthebbenden kost om de filmgeschiedenis beschikbaar te houden. Dat films uit roulatie verdwijnen, of alleen nog maar als kopieën van kopieën van kopieën te zien zijn, als slappe audiovisuele aftreksels van hoe ze ooit bedoeld waren, is volkomen contra-intuïtief. Zeker in een land waar zoveel films geproduceerd en gedistribueerd worden waarover men het eens is (om economische én culturele redenen) dat je dat niet helemaal kunt overlaten aan de markt.
Terwijl ik dit redactioneel schrijf, post filmmaker James Benning op Facebook: "Voor het geval je het nog niet wist, iemand heeft een hele hoop van mijn films op YouTube gezet. Veel plezier."
Terwijl ik dit schrijf bladert iemand in een Filmjaarboek op zoek naar de films die hij als elfjarige zag. Dat is tien jaar geleden. Van zijn lievelingsfilms van toen is er bijna niet een vanavond te zien.

Dana Linssen | @danalinssen