Buiten adem van Kevin Smith, evangelist van de zelfexpressie

Bijles Kevin Smith op het Edinburgh International Film Festival. Zijn nieuwste film Yoga Hosers is er te zien en hij was zelf de ster van het evenement ‘Kevin Smith in Person’. Smith beantwoordt al uw vragen, was de belofte, wat er op neer kwam dat die vragen slechts het duwtje waren om Smith te laten uitbarsten in een onstuitbare vloed van grappen, anekdotes en bekentenissen.

Kevin Smith maakte in 1994 voor 27.000 dollar een zwartwitfilm over een dag uit het leven van twee hulpjes in een buurtwinkel. Clerks werd een culthit en maakte Smith tot de onvolprezen koning van de independents. Het was het begin van een reeks onorthodoxe films vol underdogs en slome helden. Ik moet bekennen dat ik hem na zijn betrekkelijk conventionele romcom Jersey Girl (2004) een beetje uit het oog was verloren, en ik begrijp inmiddels dat het jammer is dat ik zijn latere Zack and Miri Make a Porno heb gemist.

Tijd voor een Kevin Smith-update. Dit jaar is hij een van de hoofdgasten op het filmfestival in Edinburgh. Zijn nieuwste film Yoga Hosers, met hoofdrollen voor zijn dochter en die van medespeler Johnny Depp, is hier te zien en gisteravond was hij zelf de ster van het evenement ‘Kevin Smith in Person’. Smith beantwoordt al uw vragen, was de belofte, wat er op neer kwam dat die vragen slechts het duwtje waren om Smith te laten uitbarsten in een onstuitbare vloed van grappen, anekdotes en bekentenissen. Voor een bomvolle zaal in het Traverse theater staat dan niet de filmregisseur Kevin Smith, en evenmin de podcastmaker en comic book-schrijver die hij ook is, maar een stand-upkomiek die in een drie maten te groot ijshockeyshirt zonder hapering drie uur doorratelt. Kevin Smith als entertainer is het volstrekte tegendeel van zijn filmpersonage Silent Bob.

Om het ijs te breken citeert hij eerst ruimhartig uit de sms-sessies met zijn dochter Harley Quinn (‘een wonderbaarlijke, baard- en piemelloze versie van mezelf’), doet hij een boekje open over de televisievoorkeuren van zijn vrouw Jennifer en zijn eigen avonturen met het regisseren van afleveringen van de serie Flash, over een dreigend familieuitstapje naar het Harry Potter-themapark in Los Angeles en over hoe hij zijn dochter probeerde duidelijk te maken dat ze hem geen ‘dumbledick’ mag noemen. Dat mag namelijk alleen zijn Jennifer.

Om vervolgens terzake te komen (ik heb geen idee meer wat de vraag was) met de ietwat ironische vaststelling dat hij weliswaar bekend staat als regisseur, maar dat hij regisseren juist een van zijn mindere kwaliteiten vindt. "Maar ik heb ik de afgelopen 22 jaar veel geoefend." En: "Ik regisseer als een doopsgezinde priester op cocaïne." Dat weerhoudt hem er niet van om met grote koppigheid zijn meest maffe ideeën na  te jagen en vooral de films te maken die hij zelf graag zou willen zien.

Dat begon volgens hem allemaal toen hij op zijn 21ste verjaardag Slacker van Richard Linklater zag. "Als dit telt als film, dan ga ik zelf ook iets maken", was zijn conclusie. Op zijn 23ste verjaardag was Clerks daar. "Clerks veranderde mijn leven", aldus Smith.

Ook zijn één-na-laatste film Tusk is het resultaat van een met volharding nagejaagde bevlieging, die begon met een krantenartikel over menselijke walrussen (dat een hoax bleek) en dat zo bizar was dat Johnny Depp als het ware smeekte om mee te mogen doen (volgens Smith). Dan kon deze zich namelijk, als de Franstalige detective Guy Lapointe, eindelijk uitleven met dat malle stemmetje waar iedereen een hekel aan had.

Over de kwaliteiten van Depp raakt Smith overigens niet uitgepraat. Als er een Mount Rushmore voor acteurs zou bestaan, zou Depp daar zeker op horen, net als de in Smiths ogen geniale Alan Rickman en Nicolas Cage. De betreurde Rickman was een ‘awsome fucking dude’. Ik laat het maar even onvertaald, om de toon van de conversatie aan te geven. Ben Affleck (Jay and Silent Bob Strike Back, Jersey Girl), waar hij overigens zo te horen veel plezier mee heeft gehad, vergelijkt hij daarentegen met een puppie die op het tapijt poept en daar trots naast staat te kwispelen. "Maar hij kreeg wel een Oscar."

De grappende en vaak met zelfspot doorspekte conference krijgt een onverwacht serieuze en zelfs een beetje sentimentele wending wanneer Prince ter sprake komt. Nadat Prince in zijn religieuze periode Smiths provocerende komedie Dogma over twee gevallen engelen had gezien, riep hij hem te hulp om opnamen van zijn spirituele discussiegroepen te maken. Het was geweldig om het mee te maken, onthult Smith. "Zo geweldig ontspannen en zichzelf, we kregen allemaal de jongen te zien die hij in zijn hart nog altijd was." Toen Smith hoorde dat Prince was overleden, was hij een week lang van de kaart.

Iets dergelijks zien we gebeuren wanneer iemand bedeesd vraagt of hij nog advies heeft voor beginnende schrijvers. Dan ontpopt hij zich ongegeneerd als een ware evangelist van de zelfexpressie, en eerlijk gezegd klinkt het allemaal nogal cliché. "Ik geloof niet in writer’s block, het is allemaal een kwestie van doorzetten. Schrijf vanuit je hart over dingen die je kent. Niet zoals George Lucas deed toen hij de Wooky van Star Wars bedacht. Iedereen in deze zaal heeft talent voor zelfexpressie, iedereen is een indrukwekkende ‘content generator’. Het leven is je materiaal, je stem is je kapitaal, het gaat om jouw blik, jouw perspectief. Geef woorden aan zaken waar de meeste mensen niet over praten. Dan maak je vrienden voor het leven."

Om er vervolgens nog een warm pleidooi voor de podcast aan vast te knopen, volgens Smith het enige medium waar je volkomen vrij bent om je te uiten, zonder tussenkomst van iemand die beoordeelt of het wel goed genoeg is — zoals bij boeken, televisie of films. Jaag je dromen na. "Tusk en Yoga Hosers zijn er alleen gekomen omdat ik een volstrekt maf idee heb doorgezet. Maar nu heb ik wel gewerkt met Johnny Depp en kan ik er als vader apetrots op zijn dat ik mijn dochter in mijn film heb zien spelen."

Over die film, Yoga Hosers dus, was ik zelf maar matig entousiast. Te vaak betrapte ik mezelf erop me af te vragen waar het allemaal op sloeg in deze kruising tussen culthorror en een Clerks met meiden. Maar ik begrijp nu dat Smith deze film niet voor mij, maar voor zichzelf heeft gemaakt. De vier miljoen dollar die hij nodig had vielen moeiteloos op tafel zodra de geldschieter de naam Johnny Depp hoorde.

Misschien moet je tot de harde fanbase van Smith behoren om voluit voor de idiotie van Yoga Hosers te gaan, moet je als het ware een beetje gehersenspoeld zijn. Want, nog een beetje buiten adem van Smiths drie uur durende spraakwaterval, het lijkt het me nu plotseling tamelijk vanzelfsprekend dat die verveelde, aan hun mobiele telefoon verslaafde winkelmeiden zich in Yoga Hosers als karatekunstenaars ontpoppen. Dat er hooglopende ruzie met moeder is over gesynchroniseerde menstruatiecycli. Dat er onder de winkel een geheime schuilplaats van Canadese nazis is. Dat er een legertje opduikt van kleine gekloonde kwaadaardige mannetjes in de vorm van een Bratwurst, die telkens ‘Wunderbar’ roepen en iedereen aan hun punthelm willen spietsen.

Maar ik bedenk me ook dat het misschien goed is dat het maken van films, in tegenstelling tot podcasten, een peperdure hobby is. Want anders had Yoga Hosers vermoedelijk ook minstens drie uur geduurd. Dat was toch echt te veel van het goede geweest.

Leo Bankersen