Cannes 2016: Blog 9

Paul Verhoeven is de toast of the town en dat heeft niks met chauvinisme te maken. Verhoeven sloot vanochtend het competitieprogramma van Cannes af met Elle, een subversieve en voor sommigen ongetwijfeld provocatieve film over een vrouw met een eigenaardige fascinatie. Een perfecte genrefilm met een duistere onderstroom en soepele wisselingen van toon. Op het ene moment kiest Verhoeven voor komische B-filmcliché’s om even later via satire door te schakelen naar de horror van een opengeslagen hoofd. Isabelle Huppert is bovendien supèr.

Vorige maand vertelde Paul Verhoeven in een interview met de Filmkrant dat hij Huppert beschouwt als een van de beste actrices van het moment. Na het zien van Elle is het moeilijk om het daar met hem oneens over te zijn, want met elke andere actrice in de hoofdrol was deze verfilming van het boek van Philippe Djian waarschijnlijk een stuk minder prettig geweest om naar te kijken. Dat is het bijzondere aan Elle: het is een macabere film over verkrachting en een duister verleden die heerlijk wegkijkt. In Cannes bulderde gelach van de internationale filmpers meerdere keren door de zaal.

Al kan je Elle niet zomaar als komedie wegschrijven. Dit is boven alles een portret van een vrouw met een complexe, duistere geschiedenis die ziekelijk doorwerkt in haar emotionele en seksuele verlangens. Hupperts personage Michèle is afhankelijk van de mensen om haar heen een directeur van een gamebedrijf, moeder van een slungelige nietsnut die nauwelijks voor zichzelf kan zorgen, hartsvriendin, minnares en buurvrouw. Soms is ze al die dingen tegelijk, zoals in de meesterlijke kerstdinerscène waarin vriendin, familie en kennissen op bezoek komen.

Verhoeven en Huppert schuwen het shockeffect niet. Noblesse oblige want Verhoeven is de confrontatie met het publiek nooit uit de weg gegaan. De verkrachting wordt gewelddadig en kaal getoond, ook al vermijdt Verhoeven beelden van geslachtsdelen.

Tegelijkertijd is dit duo niet bang om de boel na een sinister moment gelijk weer om te gooien. Het openingsshot is een mooi (spoilervrij) voorbeeld. Terwijl we na een kort zwart openingsscherm het gewelddadige vergrijp op het geluidsspoor horen, kijken we recht in de ogen van Michèle’s kat, de enige getuige. "Je had z’n ogen er niet uit hoeven halen, maar je had op z’n minst een beetje kunnen krabben", zegt ze later tegen haar stille kompaan.

Hier komen de kwaliteiten van Huppert naar voren. Michèle laat zich niet kennen door de traumatische gebeurtenis — zoals veel andere actrices/vrouwenrollen in de competitie van Cannes dat wel deden. In plaats daarvan vertoont ze een fascinatie met wat haar is aangedaan. In een fantastisch shot ligt ze net na de verkrachting in bad en kleurt het schuim boven haar schaamstreek rood van bloed. In een Amerikaanse versie van Elle zou ze schrikken en het bad ontvluchten. Hier roert ze gebiologeerd het water heen en weer totdat het bloed begint op te lossen in het witte schuim. Daarna blijft ze lekker liggen.

De verkrachting heeft haar bovendien een soort levenslust gegeven die ze gebruikt om macht uit te oefenen over de mensen om haar heen. Natuurlijk is ze een slachtoffer, maar ze is ook een manipulator. Fascinerend hoe ze in de kerstdinerscène iedereen aan een lijntje houdt en ze ondertussen subtiel of minder subtiel ondermijnd. Met een tandenstoker verstopt in het eten neemt ze wraak op de nieuwe vriendin van haar ex, haar minnaar houdt ze op afstand terwijl ze wel avances maakt naar de getrouwde overbuurman. Er zitten zoveel van dit soort persoonlijke momenten in het scenario dat het soms voelt alsof zich nog tien andere films in Elle verstoppen.

Paul Verhoeven heeft weer een ontzettend rijke film gemaakt met bovendien een onvergetelijke rol van Isabelle Huppert. De internationale pers kan het alleen maar beamen: vijf sterren in The Guardian, een mogelijk hoogtepunt in Verhoevens oeuvre volgens Variety’s Guy Lodge en een Oscar-waardige vertolking van Huppert, aldus Catherine Bray van TimeOut. In Cannes kan van alles gebeuren — kijk maar naar discutabele winnaar van vorig jaar Dheepan — maar het is niet onwaarschijnlijk dat een van de twee met een Gouden Palm naar huis gaat.

Hugo Emmerzael