World Wide Angle (NL) – 1 april 2016

De Australische filmcriticus Adrian Martin schuimt voor de Filmkrant het wereldwijde web af. Als correspondent becommentarieert hij opvallende discussies en tendensen rond films en filmmakers, in webzines, weblogs etc. Aflevering 13: Schaf alle filmbladen af!

In oktober kwam een forum over ‘De toestand van de filmkritiek’ op het Valdivia Film Festival met een nieuw en opwindend idee: ‘Schaf alle filmbladen af!’ (lalectoraprovisoria.com.ar/ en blog.lafuga.cl/). Een provocatie, aldus de aankondiging — en improvisatie — van de legendarische Argentijnse criticus Quintín. Een amusante provocatie. Maar ook een goed getimede provocatie.
Want wat is een magazine precies in het internettijdperk? Veel tijdschriften van naam hebben een ongemakkelijke verhouding met het net. Na eerst lang weerstand te hebben geboden, gebruiken ze het nu vooral als ’teaser’ voor beperkte toegang tot een klein aantal teksten. Of ze dumpen er materiaal op dat ofwel het ‘echte’ magazine niet haalde, ofwel ze zetten er steeds langere, ongeredigeerde stukken op (terwijl het gedrukte tijdschrift kleiner en kleiner wordt). Dit soort bladen (Sight & Sound, Cineaste en Film Comment) is vlees noch vis, geen hardcopy en geen softcopy; ze weten niet welke kant ze op moeten gaan.
En dan zijn er de alleen-online tijdschriften. Maar zoals scherpkijkers als Quintín en Paul Willemen al opmerkten, zijn zulke sites in zekere zin een illusie. Want het net heeft het traditionele idee van een tijdschrift al lang afgeschaft. Wanneer een lezer via een zoekmachine bij een filmessay of recensie terechtkomt, dan komt hij terecht bij een tekst die op zichzelf staat en via hyperlinks als doorgang kan dienen naar andere teksten in een enorm netwerk. Het is zelden zo dat een lezer denkt: "Nu zit ik op de pagina’s van de Filmkrant of Rouge, en ik blijf hier eens een paar uur." Daarom worden blogs nu als ‘sexier’ gezien dan een tijdschrift: een blog is een herkenbare locatie in cyberspace, maar het is tegelijk een persoonlijke gids door het grote netwerk.
Zowat elk online filmtijdschrift blijft hangen in een oud pre-WWW-format: recensies van nieuwe films, de nieuwste festivals en boeken, en een paar achtergrondverhalen over cinema en zijn culturele context. En toch overheerst nog steeds het idee van het ‘lokale’: pas wanneer een nieuwe film lokaal in première gaat, wordt er aandacht aan besteed, om het lokale publiek te bedienen. Maar wat doet het er nog toe of you, the living in 2007 in Cannes of in 2008 in Melbourne of in 2010 in IJsland in première gaat? Cybermagazines weigeren nog steeds te erkennen wat het betekent dat ze door de hele wereld gelezen kunnen worden; ze zijn bang om hun onderwerpkeuze en hun coördinaten open te gooien.
Van de ‘cyber-theoretici’ is de in Amsterdam gestationeerde Geert Lovink mijn favoriet (networkcultures.org/wpmu/geert/). Hij gaat uit van een eenvoudig maar krachtig intellectueel principe: hij voelt altijd de drang om de gesloten cirkel van ‘new media speak’ te doorbreken om vanuit andere gebieden andere ideeën in te brengen — oude of nieuwe — die de status quo bevragen. Te midden van alle uitspraken over de ‘dood’ of ‘crisis’ van de filmkritiek is het verfrissend om een blog te vinden dat de nieuwe wereld van het net omarmt en tegelijk de behoefte aan sterke, goedgeschreven recensies verdedigt. "Het probleem", stelt Lovink met betrekking tot de lege consumentencultuur van ‘cyber-aanbevelingen’, "is niet dat je zeshonderd reviews krijgt, maar dat je het zo organiseert dat je een of twee goede recensies hebt om mee te beginnen." Het filmtijdschrift van de toekomst zal die kritieken zowel genereren als organiseren.

Adrian Martin | vertaling Ronald Rovers