Imagine Film Festival – 30 maart 2016

Geen fantastische film kan zonder vormgeving. Van kille ruimte­schepen in Project-M tot de sexy zingende zee­meer­minnen in The Lure. Het Imagine Film Festival wijdt er een speciaal programma aan. Over gebouwde monsters en monster­lijke gebouwen.

Door Mariska Graveland

Architecten en genrefilmmakers lijken wel wat op elkaar. Ze creëren nieuwe werelden op de tekentafel. Bij architecten moet het ontwerp uiteindelijk voldoen aan de natuurwetten. Filmmakers kunnen zich veel meer vrijheden permitteren.
Toch verzinnen ze vaak futuristische werelden die sterk aan de onze doen denken. Mensen kunnen zich blijkbaar moeilijk een wezenlijk andere wereld voorstellen. Je moet jezelf erin kunnen zien rondlopen, zoals de creature designer van The Lord of the Rings zegt in een documentaire: "De beste monsters zijn bijna menselijk maar houden zich niet aan onze regels. Wij herkennen hun anders-zijn." De Franse documentaire over ‘creature design’, Creature Designers: The Frankenstein Complex, wordt vertoond op het Imagine Film Festival, dat het programma Building Dreams and Nightmares wijdt aan architectuur en design. De architect jaagt de droom na, de filmmaker toont de nachtmerrie.
Zoals in Embers, te zien op Imagine, waarin een aantal Amerikanen moet zien te overleven na een kernramp. Hun geheugen hapert, elke keer als ze wakker worden zijn ze alles weer vergeten. Een liefdeskoppel moet elkaar elke dag weer opnieuw leren kennen. Hun falende geheugen lijkt op de ruïne waarin het stel zich schuilhoudt. Elders zit een Spaanse vrouw opgesloten in een bunker, die van binnen stijlvol is ingericht, maar het kille design is een gevangenis geworden, zonder een spoortje vreugde. Weer ergens anders probeert een man zijn geheugen te trainen en ontdekt ironisch genoeg dat hij ooit het boek Reason and Rationality heeft geschreven maar zijn eigen rede en rationaliteit is verloren.
In de Canadese sf-film Project-M voltrekt zich ook een kernramp. Maar dan ver van de personages vandaan. Vier astronauten draaien in een duizenddaagse testmissie rond de aarde als ze de ene kernexplosie na de andere zien op de planeet. Elk contact met de aarde is verbroken. Ze zijn vergeten in de ruimte. De koude witte ruimtecapsule is een onwerkelijke wereld vergeleken met wat zich op aarde moet afspelen. De gevolgen van de kernramp krijgen we niet te zien (daarvoor moet je het complementaire Embers kijken), want Project-M richt zich op het drama dat zich in de afgesloten ruimte voltrekt rond de wanhopige astronauten, die heen en weer worden geslingerd tussen hun herinneringen aan het aardse leven en hun uitzichtloze situatie in het onverschillige ruimtevacuüm.

Perfecte affaire
Ook in de Amerikaanse film Creative Control is met grote zorgvuldigheid een kille wereld opgetrokken waarin geen plek is voor emoties. De alcoholzuchtige David werkt in het steriele kantoor van een reclamebureau aan een marketingplan om een nieuwe augmented-realitybril op de markt te brengen — eindelijk een klus waarover hij creative control heeft. Thuis klaagt zijn vriendin, een yoga-instructeur, over een gebrek aan intimiteit, terwijl David zijn oogje heeft laten vallen op Sophie, de meest begeerde collega op kantoor. David (gespeeld door debuterend regisseur Benjamin Dickinson) besluit om met een testversie van de bril een gefantaseerde avatar van de mooie Sophie te creëren, zodat hij met haar de perfecte affaire kan beleven. Handige bijkomstigheid is dat hij zo geen emotionele band met haar hoeft aan te gaan. In zijn zelfdestructieve roes beginnen werkelijkheid en fantasie te vervagen, verbeeld door een wereld waarin transparante computer- en telefoonschermen het voor het zeggen hebben. Sprekend design, letterlijk.

Experiment in onzekerheid
Building Dreams and Nightmares ruimt ook plek in voor de sobere sf-film Synchronicity, die er heel eighties uitziet met de hoekige lay-out van de begintitels en synthipop op de geluidsband. Ze geven sfeer aan deze duistere vertelling over een natuurkundige die een opening in het tijdruimtecontinuüm heeft gevonden. Maar deze ’topologische anomalie’ ontglipt hem, mede door toedoen van een femme fatale die hem het ontwerp wil ontfutselen. Zijn ‘experiment in onzekerheid’ krijgt zo ook een interessante variant in de liefde.
De buitenissige J.G. Ballard-verfilming High-­Rise past ook goed in het programma. Ben Wheatleys zwarte komedie speelt zich geheel af in een Brits futuristisch appartementencomplex à la Cronenbergs Shivers waar de decadente bewoners feestend ten onder gaan — ontsnapping uit dit monsterlijke gebouw lijkt onmogelijk.
De gekste film uit het programma is The Lure, een Poolse musical met horrortrekjes die zich afspeelt in een nachtclub in retro-Oostblokstijl. In de kleedkamers duiken op een dag twee poedelnaakte vrouwen op die in een zeemeermin kunnen veranderen. Maar dat niet alleen. Het blijken ook vampiers die in zeeschuim veranderen als ze niet op tijd de nek van een jongeman weten te vinden. En ze kunnen ook verdienstelijk zingen. Ze blijken uiteindelijk de kwaadsten niet, en weten zelfs liefde op te vatten voor hun slachtoffers. Want de beste monsters lijken op ons.

Imagine 14 t/m 24 april in EYE, Amsterdam | imaginefilmfestival.nl

Building Dreams and Nightmares

Het programma Building Dreams and Night­mares op het Imagine Film Festival in EYE besteedt aandacht aan de prominente rol die architectuur en vormgeving in fantastische films spelen. Naast filmvertoningen zijn er evenementen, waaronder het symposium De Toekomst van de Stad met Winy Maas en Liam Young, een filmconcert van Das Cabinet des Dr. Caligari, live begeleid door Monomyth, een masterclass met Alex van Warmerdam en de tentoonstelling over architectuurfotografie ‘And… Action!’ Contemporary Architectural Photography.
Voor het themaprogramma vroeg Imagine vierdejaars studenten van de HKU om een virtual reality-ervaring te ontwikkelen. Het resultaat is Snapshot, een interactieve ervaring in een ruimteschip, die gedurende het hele festival gratis is te ondergaan.

Project-M

Films in het programma
Creative Control | Benjamin Dickinson (Verenigde Staten, 2015)
Creature Designers: The Frankenstein Complex | Gilles Penso, Alexandre Ponset (Frankrijk, 2015)
Embers | Claire Carré (Verenigde Staten, 2015)
High-Rise | Ben Wheatley (Groot-Brittannië, 2015)
The Lure | Agnieszka Smoczynska (Polen, 2015)
Project-M | Eric Piccoli (Canada, 2014)
Synchronicity | Jacob Gentry (Verenigde Staten, 2015)
Midnight Special | Jeff Nichols (Verenigde Staten, 2016)
Ghost in the Shell — The New Movie | Kazuchika Kise, Kazuya Nomura (Japan, 2015)
Escape From New York | John Carpenter (Verenigde Staten, 1981)
Gattaca | Andrew Niccol (Verenigde Staten, 1997)