Filmslot – 15 maart 2016

Vier films van jonge Nederlandse filmmaaksters selecteerde het Filmfestival Berlijn. Dan is er wel wat aan de hand in de lage landen, maar wat? We belden met Forum-directeur Christoph Terhechte.

Het begon met kan door huid heen, het speelfilmdebuut van Esther Rots. Die was eigenlijk al voor hij was gemaakt in de running voor een première op een of ander internationaal filmfestival. Rots had haar status van ‘someone to watch’ te danken aan de selectie van twee van haar eerdere kortfilms speel met me (2002) en ik ontspruit (2003) voor het Filmfestival Cannes. Vanaf dat moment stond ze in het balboekjes van alle scouts en programmeurs. Want iedereen wil de eerste zijn in de race om nieuw talent.
Het werd dus Berlijn, waarmee Rotterdam het ‘gesteggel’ (zie interview met IFFR-directeur Rutger Wolfson) over kan door huid heen verloor. Het Forum, het festival-in-het-festival voor avontuurlijke en vooruitstrevende films, een soort Rotterdam in het klein dus, selecteerde de film. Als troost mocht Rotterdam hem eenmalig als opener van het Dutch Treat-programma vertonen.
Ondertussen voltooide Forum-directeur Christoph Terhechte zijn programma met nog twee Nederlandse films: het al met de KNF-prijs van de Nederlandse filmkritiek onderscheiden calimucho van Eugenie Jansen en het tijdens het Nederlands Filmfestival stilletjes in première gegane winterstilte van Sonja Wyss. Het kinderfilmprogramma Generation ging daar nog overheen door Mijke de Jong (die daar al eerder een Kristallen Beer won voor bluebird) opnieuw uit te nodigen, nu met het zusje van katia.

Koffers
Vier vrouwen pakken hun koffers voor Berlijn. Dan moet er wel iets aan de hand zijn. Producent Hans de Wolf signaleerde in oktober in de Filmkrant al dat de Nederlandse artfilm aan het feminiseren is. Wij belden ondertussen met Christoph Terhechte.
Die geeft eerlijk toe zelf ook verrast te zijn door het aanbod. "Meestal ben ik al blij met één Nederlandse film. Laat staan drie. Ik had dan ook mijn twijfels toen Claudia Landsberger van Holland Film, die elk jaar uitstekend haar best doet om de juiste Nederlandse films bij mij onder de aandacht te brengen, met drie titels aankwam waar ze zeer van overtuigd was."
Ook hij stelde zich de vraag: "Drie Nederlandse films, van drie vrouwelijke regisseurs, is daar iets speciaals aan de hand, is dit het begin van een nieuwe beweging?"
Vooralsnog vindt hij het lastig die vraag te beantwoorden. "Vrouwen zijn sterk in de Nederlandse artfilm op dit moment. Er zijn natuurlijk een paar voorlopers, zoals Mijke de Jong van wie veel films in Locarno hebben gedraaid, Ineke Smits, wier nieuwe film de vliegenierster van Kazbek nog niet af is, en Nanouk Leopold van wie wij wolfsbergen in het Forum hebben vertoond."
Het is nog te vroeg om een nieuwe Hollandse School uit te roepen: "Daarvoor zijn de films te divers. Wat ze wel gemeen hebben is een absolute toewijding aan het beeld. Daarin zijn ze principieel en sluiten ze aan bij wat je nu overal internationaal ziet gebeuren. Dat zijn ook de films waar wij voor staan en daarom heb ik besloten om ze alledrie te nemen. Ik geloof namelijk niet in democratische filmprogramma’s met één film uit Duitsland, eentje uit Zweden en eentje uit Nederland. Dat is een schijnbalans. Ik ben een voorstander van het zetten van accenten die aangeven wat er aan de hand is. En dat er in Nederland iets aan de hand is, is wel duidelijk. Misschien dat ik dat wel beter kan uitleggen door de drie films afzonderlijk te bespreken."

Strakke regie
"calimucho is een film die onderstreept dat er geen echt onderscheid bestaat tussen documentaire en speelfilm. Dat is in de Forum-selectie altijd een belangrijk uitgangspunt. Eugenie Jansen vertelt een fictief verhaal, maar zonder de werkelijkheid ooit uit het oog te verliezen. Ze mengt die twee op een manier door elkaar die het lastig maakt om te zeggen wat echt is en wat verzonnen en dat maakt het kijken ernaar zo interessant. Een beetje filmkijker kan het natuurlijk wel traceren, bijvoorbeeld door de ijzersterke mise-en-scène, en de manier waarop de actie in het kader in voor- en achtergrond is verdeeld. Je voelt die visie in een strakke regie, terwijl je tegelijkertijd alle vrijheid hebt om zelf te kijken en je conclusies te trekken. Dat is iets wat ik enorm bewonder. Evenals de manier waarop ze de muziek als een Grieks koor heeft ingezet, maar dan toch weer net niet zoals we gewend zijn.
"winterstilte speelt in een totaal andere tijd en ruimte. Net als de andere films is dit ook een heel persoonlijke film, al ziet hij er heel anders uit, doordat het nadrukkelijk een symbolisch verhaal is, maar dan wel op de best mogelijke manier. Sonja Wyss onderzoekt de vrouwelijke seksualiteit in een bijna ontijdelijke tijd en ruimte (al denken we dat het in het verleden is) waarin een hoop taboes gelden. Om die taboes te onthullen gebruikt ze een uitermate filmische taal. Ook hier geldt: onvoorwaardelijke toewijding aan het beeld. Ze heeft niet eens dialogen nodig.
"In kan door huid heen gaan we het equivalent van iemands geest binnen. We maken kennis met een jonge vrouw die op verschillende manieren verstoord is. Binnen die introverte, maar zeer expressieve stijl slaagt regisseur Esther Rots er bovendien in om een soort spanning op te bouwen, waardoor je niet alleen benieuwd bent naar hoe het verder gaat, maar je je ook voortdurend afvraagt wat de status is van wat je ziet. Is het echt gebeurd? Is het inbeelding? Dat is een slimme manier om met publieksverwachting te spelen."

Dana Linssen