Berlinale dag 9 Het einde nabij

Vanavond worden tijdens het slotgala onder leiding van juryvoorzitter Meryl Streep de prijzen uitgereikt van de 66^e Berlinale. Welke films in de hoofdcompetitie doen er toe?

Een vijfsterrenfilm viel niet ontdekken in de selectie die de Berlinale dit jaar presenteerde. Er waren uitblinkers (zie beneden), er waren onbegrijpelijke keuzes (Alone in Berlin). Geen meesterwerken. Hoewel behoorlijk wat mensen kritisch waren over de kwaliteit van de selectie ten opzichte van eerdere edities, stelden de hoogtepunten niet teleur.

De film die zou moeten winnen is Gianfranco Rosi’s documentaire Fuocoammare (Fire at Sea) over inwoners en vluchtelingen op en rond het Italiaanse eiland Lampedusa. Een minimaal gestileerd, krachtig, onthutsend verslag dat de Italiaan in z’n eentje filmde door maandenlang met bewoners op te trekken en met de marine mee te varen. Mooie beelden die zich vreemd verhouden tot de dood die rond het eiland heerst, contrasten tussen alledaagse taferelen en een laadruim vol lichamen. Wie hier een politiek pamflet in ziet, vergist zich. Het is een humanitair pamflet, een dialoog met de kijker, een betoog over een onmenselijke situatie.

In 2013 won Rosi in Venetië een Gouden Leeuw met Sacro GRA, over de rondweg van Rome, de eerste keer dat het festival een documentaire bekroonde. Zal de jury hier in Berlijn hem zo snel daarna opnieuw een hoofdprijs geven? De groeiende populariteit van documentaires, docufictie en het succes van een serie als Making a Murderer maken het belang van documentaires in wat traditioneel toch competities tussen fictiefilms zijn alleen maar groter.

Minder spectaculair, maar met een verhaal dat de mensheid en in het bijzonder Meryl Streep ook aan het hart zou moeten gaan, is Mia Hansen-Løve’s L’avenir. In het najaar in Nederland te zien, al zal het winnen van de Gouden Beer die release aanzienlijk versnellen. Die kans is er. Hansen-Løve schreef haar vijfde film min of meer vanzelf terwijl ze bezig was met de complexe financiering van haar vorige film Eden, vertelde ze. Het is een verhaal over Nathalie (Isabelle Huppert) die voorbij haar zestigste ongewild bevrijd wordt van de banden die haar leven reguleren. Haar oude moeder sterft, de uitgever die elk jaar braaf haar filosofieboeken herdrukt zal laten weten dat het zo wel mooi is geweest want alles moet nieuwer en jonger, en de man met wie ze vijfentwintig jaar samen was zal zeggen dat hij verliefd is op een ander en binnenkort het huis verlaat.

Wat L’avenir níet doet, en daarin is de film redelijk uniek, is Nathalie straffen of belonen voor haar vrijheid. Dat is namelijk de regel. In films heerst het bizarre dogma dat een vrouw gedefinieerd moet worden door haar relatie met iemand anders. Dat kan een kind zijn, een ouder, een geliefde. Zelden verhouden ze zich alleen tot zichzelf, tot een activiteit, of tot de wereld om zich heen, zoals je bij mannelijke personages wel ziet. En als ze niet op jacht gaan naar een nieuwe liefde, of niet door hun relatie met anderen gedefinieerd worden, dan zijn ze depressief, waanzinnig of rijden à la Thelma & Louise met een noodgang een ravijn in.

De rol van Nathalie wordt knap gespeeld door Huppert, die net als Trine Dyrholm in Thomas Vinterbergs The Commune kans maakt op de prijs voor Beste Actrice. Het kan ook dat de jury de voorkeur geeft aan minder gelauwerde namen, zoals een van de Poolse actrices in Tomasz Wasilewski’s uitzonderlijk gestileerde United States of Love. Ook een film die opviel in de competitie, vooral dankzij de weggedraaide kleuren die de grauwe microkosmos van een Poolse prefab arbeidersbuurt begin jaren negentig moeten verbeelden. Aangekocht door Contact Film, later in Nederland te zien. Voor Beste Acteur nomineren we Ulrich Thomsen, ook uit The Commune. Vinterbergs volgende film wordt trouwens een ode aan alcohol.

De Filipijnse filmmaker Lav Diaz maakte, zoals hij gewoon is, een film van een (voor anderen) uitzonderlijke lengte. Het levert telkens weer een bijzondere festivalbelevenis op, als binnen de gebruikelijke hectiek van vijf films per dag en rennen om tussendoor ergens een koffie te scoren opeens honderden mensen zich gezamenlijk een dag lang onderdompelen in de hoogmis van de Filipijnse arthousecinema. Des te teleurstellender was het dat A Lullaby of a the Sorrowful Mystery nooit het bedwelmende ritme kreeg waardoor je als kijker op een gegeven moment niet meer weet of je nu al drie, vier of vijf uur bezig bent. En bij afwezigheid van die vorm van cinematografische hypnose (die Diaz bijvoorbeeld wel bereikte met zijn vorige speelfilm From What is Before) wordt acht uur een erg lange zit.

Wat niet wil zeggen dat er niets interessants te melden is over Diaz’ vertelling van de mislukte Filipijnse opstand tegen de Spaanse overheerser, eind negentiende eeuw. Vooral het (met grote tussenpozen) weerkerende idee dat het Filipijnse geloof in talismannen, magische krachten en mythes gedeeltelijk verklaart waarom ze zo zwak stonden tegenover de strakker georganiseerdere westerlingen. Waarbij Diaz dat geloof in ‘illusies’ ook koppelt aan de net ontstane cinema van de gebroeders Lumière. Maar het compenseert niet voldoende voor enkele teleurstellend geacteerde hoofdpersonages en geforceerd overkomende vertragingen in handelingen en dialogen. Spanning, droomstaat en medeleven bleven grotendeels uit.

Danis Tanovi? bevestigde wel opnieuw zijn kunde en vakmanschap met het knap verfilmde, strakke scenario van Mort à Sarajevo, waarin hij een geestige en deprimerende update geeft van de politieke, maatschappelijke en nationalistische verhoudingen in hedendaags Sarajevo, waar uiteraard, zoals in die contreien gebruikelijk is, de hele twintigste eeuw schreeuwend en scheldend bij gesleept wordt.

Fijne films buiten de competitie waren Gustave Kervern en Benoît Delépine’s Saint Amour met Gérard Depardieu en Benoît Poelvoorde, een nogal komische goddeloze mix van Sideways en Broken Flowers waarin vader en zoon elkaar na jaren bekvechten eindelijk in de armen vallen. Bouli Lanners’ Les premiers, les derniers, te zien in de Panorama-sectie, is opnieuw een roadmovie door Bouli Lanners-land, waarin ene Jezus onverklaarde wonderen verricht en het einde van de wereld nabij is. De maker is duidelijk in vorm.

Geen Nederlandse hoofdprijzen gisteren bij de Generation Plus awards voor jeugdfilms, toch een sectie waarin Nederland traditioneel sterk vertegenwoordigd is. De Kristallen Beer van de kinderjury ging naar het Indiase The Trap van Jayaraj Rajasekharan Nair. Mete Gümürhans debuut Young Wrestlers kreeg een eervolle vermelding van de Generation Plus internationale jury. Verder werd de documentaire Strike a Pose van Ester Gould en Reijer Zwaan, over hoe het afliep met Madonna’s door HIV, drugs en alcohol kampende vogue-dansers uit In bed with Madonna (1991), eervol tweede bij de Publieksprijs van Panorama.

Kees Driessen | Ronald Rovers

Favorieten

1. Ilegitim (Illegitimate) — Adrian Sitaru
2. Malgré la nuit — Philippe Grandrieux
3. Mort à Sarajevo — Danis Tanovi?

KD

Favorieten Hoofdcompetitie

1. Fuocoammare — Gianfranco Rosi
2. L’avenir — Mia Hansen-Løve
3. United States of Love — Thomas Wasilewski

RR