Pixadores

Zijn deze Braziliaanse graffitikunstenaars politieke revolutionairen of gewoon adrenalinejunkies? Het blijft in het midden in de energieke documentaire Pixadores van Amir Excandari.

Djan, William, Ricardo en Biscoito zijn vier van de tientallen pixadores uit de achterwijken van São Paolo. Oftewel: zij beoefenen de kunst van het pixação, een uniek Brazilaanse vorm van graffiti met een sterk politieke achtergrond. In rune-achtige tekens bekladden zij de gevels van de hoogbouw in hun stad, soms met politieke slogans maar vaker gewoon met hun naam. Want ook dat is een politiek statement, stelt Djan: met die tag eigenen ze zich de rijkdom toe die de maatschappij hen ontzegt.
"Een combinatie van extreme sports, een politieke beweging en een kunststroming", noemt regisseur Amir Excandari pixação zelf in een video-interview op de site van documentairefestival IDFA, waar zijn film vorig jaar in de competitie voor debutanten draaide. Maar zijn film toont vooral dat er geen sprake is van een eenduidige beweging. Waar voor Djan, die zichzelf met enige ironie "de stem van een generatie" noemt, de politiek dimensie de bovenhand heeft, lijkt het voor sommige anderen vooral om de adrenalinerush te gaan.
Escandari volgde zijn vier hoofdpersonen ruim drie jaar, en wist duidelijk hun vertrouwen te winnen. Dat levert hem buitengewone beelden op, waarvoor de regisseur en zijn cameraman even halsbrekende toeren uithaalden als de graffiti-kunstenaars zelf: met hen hangen ze aan de gevels van flatgebouwen waar ze hun tags aanbrengen, en met hen surfen ze bovenop treinen op volle snelheid. Ook op de grond is Pixadores overigens prachtig gefilmd, vol contrastrijke zwart-wit beelden die zo nu en dan worden gepunctueerd met kleuraccenten.
Maar waarschijnlijk is het diezelfde saamhorigheid die heeft gemaakt dat Escandari het kaf niet van het koren weet te scheiden. Te vaak verzandt zijn film in de banaliteiten van deze vier levens: gedoe met ex-vriendinnen, de moeilijkheid om eerlijk werk te vinden en verzoeningen met lang afwezige vaders. Soms weet Escandari die vernuftig te verweven met de politieke en artistieke waardes van pixação, maar vaker leiden de privébesognes alleen maar af. Zo komen de politiek opruiende slotbeelden van de film nogal uit de lucht vallen, en blijf je achter met de gedachte dat je dáár nu juist wel meer over had willen zien, in plaats van de kleine onderlinge ruzietjes van de graffitispuiters.

Joost Broeren