Mr. Holmes

De deconstructie van de Sherlock Holmes-mythe gaat door. Na de campy steampunk-vertolking door Robert Downey Jr. en de borderline autistische Sherlock van Benedict Cumberbatch zet Ian McKellen een gepensioneerde speurneus neer, die worstelt met zijn verleden.

Het is 1947. Een 93-jarige Sherlock Holmes ziet in de bioscoop een zwart-wit film over Sherlock Holmes. Het is de Holmes die beroemd werd door de verhalen die zijn vroegere assistent Watson over hem schreef: de briljante speurder met een stijve pijp en een geruite deerstalker-pet. Holmes heeft weinig op met Watsons ‘penny dreadfuls with an elevated prose style’. Ook al moet hij toegeven dat hij ooit wel pijp rookte. En dat hij die inruilde voor sigaretten omdat hij anders teveel op de gepopulariseerde versie van hemzelf zou lijken. Het zwart-wit misdaadmysterie — waarin Holmes overigens met een knipoog gespeeld wordt door Nicholas Rowe, de ster uit Young Sherlock Holmes (1985) — zet de gepensioneerde detective op het spoor van zijn laatste zaak. In Watsons versie lost Holmes het mysterie op, maar de detective herinnert zich dat anders. Het probleem met zijn herinneringen is alleen dat die niet meer zo betrouwbaar zijn. Om die reden was het niet zo’n geweldig idee van regisseur Condon om het verhaal te vertellen met flashbacks. Weliswaar mag McKellen zijn messcherpe acteerkunst etaleren in zijn vertolking van dezelfde man in verschillende levensfases, maar de terugblikken suggereren een feitelijkheid die op gespannen voet staat met het falende geheugen van de oude Holmes. De flashbacks doen afbreuk aan het drama van een oude man die het relaas over zijn fatale laatste zaak nogmaals wil opschrijven — maar dan zoals het volgens hem echt is gegaan.
Nu zijn sidekick Watson er niet meer is bespreekt Holmes zijn deducties met het zoontje van zijn huishoudster. De verhouding tussen de oude man en het slimme joch Roger (Milo Parker) kenmerkt zich door een mooie, oprechte sentimentaliteit. "Ik wil het rechtzetten voor ik sterf", bekent Holmes aan de jongen.
Naarmate Holmes dieper in de oude zaak duikt komt de focus van zijn onderzoek steeds meer te liggen op zijn eigen rol. Daarbij worstelt hij vooral met de niet al te fraaie manier waarop hij Watson en anderen heeft behandeld. Niet het criminele meesterbrein Moriarty is ditmaal de vijand, maar Holmes zelf. Sherlocks laatste zaak is een zelfonderzoek. De verdachten heten spijt, ijdelheid, ouderdom en sterfelijkheid. Het is een mooi gegeven dat best wat schrijnender had mogen worden uitgewerkt. Ian McKellen voorziet Sherlock van menselijke trekjes die zijn befaamde scherpzinnigheid in een ander, enigszins tragisch licht plaatsen. McKellen lijkt klaar te staan om die tragedie uit te spelen. Maar het kabbelende scenario houdt zich op de vlakte en gunt de acteur niet de ruimte om een echt grootse Sherlock neer te zetten.

Fritz de Jong

Filmkrant.Live verzorgt in juli/augustus een introductie bij previously unreleased Mr. Holmes
Filmschuur | Haarlem
18 juli 14.15 uur
Dana Linssen