Voor elke vrouwenborst een mannenbil

"Iemand een vagina gezien in Fifty Shades of Grey?" vraagt Vice-hoofdredactrice Wiegertje Postma (bekend van haar columnreeks ‘Alles is sexisme’) ergens halverwege de debatavond over vrouwelijke stereotypen in films, gisteravond in Het Ketelhuis georganiseerd door de vereniging van nieuwe film- en televisiemakers (VERS). Het publiek — voor een kwart bestaand uit mannen — schudt van nee.

Maar een penis was ook in geen velden of wegen te bekennen. Postma toont een compilatie naaktfragmenten uit de tv-serie Game of Thrones. Net als in Fifty Shades of Grey gaan vrouwen daarin steevast volledig naakt, terwijl de mannen in hetzelfde shot vaak (deels) gekleed zijn. Als voorbeeld van hoe het ook anders kan, laat Postma een fragment zien uit de tv-serie Outlander, waarin een ervaren vrouw een mannelijke maagd trouwt. "Doe je shirt uit, ik wil je bekijken," gebiedt de vrouw, die vervolgens uitgebreid zijn achterste bestudeert. Postma: "Leuk hoeveel tijd er genomen wordt voor de mannenbil. Als er voor elke vrouwenborst een mannenbil op het scherm verscheen, was er een beter evenwicht."

Bilhoogte
Volgens filmwetenschapper Maryn Wilkinson, gepromoveerd op de verbeelding van tienermeisjes in jaren ’80-films, valt er nog wel wat af te dingen op de vrouwvriendelijkheid van het mannenbillenfragment: "Ik heb nog geen point-of-view-shot vanuit die vrouw gezien. Zij kijkt naar hem, maar haar kijken is ingekaderd doordat hij óók — als eerste en laatste — naar haar kijkt." Dus toch nog een klassiek gevalletje van de sexualiserende ‘mannelijke blik’ die de norm is.

Wilkinson illustreert hoe subtiel die in menige film is verwerkt, met een fragment van een stel meiden met korte broekjes en strakke topjes uit Transformers: Age of Extinction. "Ze hebben geen individuele trekken, de camera staat op bilhoogte en ze worden vanuit allerlei hoeken bekeken. Ook in de kadrering zijn mannen vaak van top tot teen in beeld, terwijl bij vrouwen wordt ingezoomd op een deel, close-up." Films die zich rekenschap geven van de complexiteit van een vrouwenkarakter; daar mogen er volgens Wilkinson best wat meer van worden gemaakt.

Populistisch
Discussieleidster Laura Kemp brengt het gesprek op de Bechdel-test: een veelgenoemde ‘vrouwvriendelijkheidstest’ voor films waarin tenminste twee vrouwen te zien moeten zijn die met elkaar praten over iets anders dan een man. Slechts twee van de acht films die genomineerd zijn voor een Oscar voor beste film zouden er dit jaar voor slagen.

Wilkinson windt zich daarover op. "Dat is een heel populistische manier om films te categoriseren op een zogenaamd feministische manier, maar het zegt niets over de vrouwvriendelijkheid van de films die er wel of niet voor slagen. Het is bovendien heel makkelijk om de uitkomst te manipuleren door even een scènetje toe te voegen van twee vrouwen die een gesprekje voeren. Anderzijds zijn er bijvoorbeeld films van Steve McQueen die niet voor de test slagen, maar wel heel vrouwvriendelijk zijn."

Volrond
Regisseur en actrice Tamar van den Dop vertelt hoe ze er als actrice steeds mee werd geconfronteerd dat je voor de camera twee kilo zwaarder lijkt en daar ‘dus’ voor af moest vallen. "Ik heb na mijn eerste kind beslist: daar doe ik niet meer aan mee. Waarom mag ik niet volrond zijn? Is actrice-zijn iets puur esthetisch of kan ik misschien ook op mijn bekwaamheid worden beoordeeld?"

Karin Wolfs