Ritesh Batra over The Lunchbox

In het nostalgische The Lunchbox laat Ritesh Batra zien hoe houtje-touwtje-sms’en gaat in de miljoenenstad Mumbai: ‘Waarom? Ik denk dat ik een oude ziel ben.’

Door Laura van Zuylen

In een winderig strandpaviljoen, tijdens het uitgelaten filmfestival van Cannes, straalt de Indiase regisseur Ritesh Batra (33) kalmte uit. Hij laat stiltes vallen, neemt de tijd om na te denken en rekt woorden en zinnen. Zijn debuutfilm The Lunchbox vertelt al even rustig. Een vrouw vult vier metalen bakjes met onder andere curry en rijst en stapelt ze op elkaar. Het geheel wordt in een slaapzakje gehesen om het warm te houden. We volgen deze ‘lunchbox’ stap voor stap, van bezorger tot bezorger, via verschillende transportmethodes, tot hij aankomt bij de verkeerde man. Tegen de achtergrond van het onstuimige Mumbai leren een man en een vrouw van uiteenlopende leeftijden en klassen elkaar zo bij toeval kennen. "Dat komt nooit voor. Maar wat als het wél zou gebeuren?" zegt Batra. "De vraag of dit een foutje of een wonder is fascineerde me. Deze mensen hadden elkaar nooit op een andere manier ontmoet en toch is er een connectie. Ze passen allebei niet in het heden; ze horen thuis in een andere tijd."
Batra wilde aanvankelijk een documentaire maken over het lunchboxensysteem. "Dat bestaat al honderdvijfentwintig jaar en dagelijks worden wel vijfduizend lunchtrommels bezorgd. Een onderzoek van Harvard heeft uitgewezen dat de kans één op een miljoen is dat er één verkeerd wordt bezorgd. Tijdens mijn eigen research ben ik een week lang met de bezorgers meegereden. Zij vertelden me verhaaltjes over de plekken waar ze de lunchtrommels ophaalden: ‘Dáár woont een vrouw die elke dag iets nieuws uitprobeert’, ‘Híer ruikt het zo lekker’ en ‘Díe dame maakt elke dag hetzelfde’. Op den duur raakte ik minder geïnteresseerd in het systeem en meer in de verhalen van de mensen erachter. Van die documentaire is het dus nooit gekomen."

Douche
In de focus op de menselijke kant van die bezorging weerklinkt een nostalgische ondertoon, die ook de rest van de film karakteriseert. In het kantoor waar de mannelijke hoofdpersoon werkt zijn geen computers en alleen grote stapels papier. "Die plek bestaat echt", zegt Batra. "We hebben de stapels misschien wat groter gemaakt, maar zo ziet het er daar uit." De personages sturen elkaar briefjes, verstopt tussen de pannenkoekjes. Ze sms’en analoog. "De wereld streeft ons met haar technologische ontwikkelingen voorbij. Het leven in India is de afgelopen twintig jaar zo ingrijpend veranderd, dat we het niet hebben kunnen verwerken. Aan de andere kant: we kunnen niet meer terug. We moeten er wel in meegaan. Dat doen grote steden met ons. Mensen worden zoals de lunchtrommels, die anoniem ’s ochtends en ’s avonds worden vervoerd. Maar de mensen in dit verhaal worden door wat ze meemaken meer dan dat."
Hij heeft grote belangstelling voor verloren tijden: "Ik ben vooral geïntrigeerd door het ouder worden. Ik weet nog dat ik toen ik klein was in de badkamer altijd een heel specifieke geur rook: die van mijn vader. Een jaar geleden merkte ik die lucht opnieuw op. Nu hing die in mijn eigen douche. Ik besefte dat ik de oude man was geworden, terwijl ik in mijn hoofd altijd het kind was gebleven. Ouderdom kan je overvallen en verrassen. Dat had ik me tot dat moment nooit gerealiseerd. En alhoewel ik nog maar drieëndertig ben en dus nog niet zo heel oud, ontdekte ik toen pas dat ik niet meer degene ben die naar iemand opkijkt, maar degene naar wie opgekeken wordt."

Bollywood
De sobere stijl van The Lunchbox staat haaks op het muzikale Bollywood dat we van India kennen. Batra verzamelde een internationale crew: "Deze esthetiek sluit aan bij de levens van de personages, die zich traag ontwikkelen. Die hoort meer bij Europa en Amerika dan bij India; een buitenlandse crew voelde vanzelfsprekend. Dat is een van de redenen dat ik er een internationale coproductie van wilde maken. Er zijn in India weliswaar vakmensen zat, alleen zijn die gewend aan meer kleur en snelheid. De creatieve kant ging dus hand in hand met de financiering." De regisseur maakt zich geen zorgen dat zijn film weinig Indiërs zal aanspreken. "We mogen meer vertrouwen hebben in ons publiek. Bovendien hoop ik niet alleen die miljard mensen in India aan te spreken, maar ook die zes miljard op de hele wereld."