FilmSlot – 3 maart 2011

Inhakken op de filmtheaters

Gemeenten zetten de komende jaren fors het mes in de cultuurbegrotingen. Dat treft de filmhuizen. Waar vallen de klappen en hoe hard zijn ze?

In 2011 en 2012 bezuinigt de gemeente Den Haag 7,7 procent op de kunst- en cultuursubsidies. Het bedrag van 5,1 miljoen euro wordt eerlijk over alle culturele instellingen verdeeld. In de volgende cultuurplanperiode, die loopt van 2013 tot 2016, stijgt de subsidiekorting naar ruim twintig procent. Dan gaat het om jaarlijks 13,5 miljoen euro.
"Wat dat voor ons betekent, is nog onduidelijk", zegt Géke Roelink van Filmhuis Den Haag. "Vanaf 2013 wordt er niet meer met de kaasschaaf bezuinigd. De gemeente wil duidelijke keuzes maken over een toekomstige invulling van het culturele landschap. De kwaliteit en de veelzijdigheid van het aanbod mogen daarbij niet in gevaar komen. En er liggen torenhoge ambities, zoals de titel Culturele Hoofdstad in 2018. Daar ligt wel een spanningsveld met de omvang van de bezuinigingen, ja."
Roelink is nu twee maanden directeur van Filmhuis Den Haag en staat meteen voor een flinke uitdaging. Ze heeft goede hoop dat het enige filmhuis in de stad de storm zal overleven. "De verwachting is dat de accenten in de komende cultuurplanperiode zullen liggen op cultureel ondernemerschap, maatschappelijk draagvlak en cultuureducatie. Op al die terreinen hebben wij al flinke heipalen in de grond geslagen."

Peiling onder theaters
Den Haag is niet de enige gemeente die de komende jaren het mes zet in de cultuursubsidies. In een adviesrapport voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dat begin februari verscheen, becijfert de DSP-groep dat de helft van de gemeenten dit jaar bezuinigt op kunst en cultuur. In de periode tot 2016 loopt dat op tot zeventig procent. Slechts twee procent is van plan tot 2016 helemaal niet te bezuinigen.
De bezuinigingen op cultuur zijn fors in vergelijking met andere gemeentelijke uitgaven. Een derde van de gemeenten bezuinigt volgens het DSP-rapport ongeveer evenveel op cultuur als op andere posten. Bijna één op de tien bezuinigt minder. Maar ruim één op de vijf is juist van plan om méér te gaan bezuinigen.
Dat ook de filmtheaters op hun subsidie zullen moeten interen, is onvermijdelijk. Ze lijken zich daar ook bij neer te leggen. De teneur is eerder: hoe de schade zoveel mogelijk te beperken? De Filmkrant hield een peiling onder de 93 filmtheaters die de krant verspreiden. Er kwamen 43 reacties binnen. De uitkomsten bevestigen het algemene beeld: de echte klappen vallen pas na 2011. Elf theaters leveren het komend jaar al in, waarbij de kortingen tussen de vijf en tien procent liggen. Voor 22 theaters blijft de subsidie ten opzichte van 2010 op hetzelfde niveau. Overigens ontvangen tien theaters in de steekproef helemaal geen geld van de gemeente.
Als het gaat om de jaren na 2011, verwachten negen theaters hun huidige subsidie te behouden. Zeven theaters weten nog niet waar ze aan toe zijn. Zeventien theaters krijgen zeer waarschijnlijk een fikse bezuiniging voor de kiezen, waarbij de percentages sterk variëren, van vijf tot mogelijk zelfs zestig procent.

Handtekeningenactie
Wie blijven er gespaard? Van de vier grote steden is Utrecht de enige die niet aan de cultuurbegroting tornt. De domstad heeft, net als Den Haag, de ambitie in 2018 Culturele Hoofdstad te worden. Voor de campagne is extra geld vrijgemaakt en Filmtheater ’t Hoogt behoudt zijn subsidie. Het Groninger Images hoeft volgens directeur Frans Westra niet te vrezen tot het de nieuwe huisvesting in het Forum kan betrekken. De oplevering van het culturele centrum stond gepland voor 2016, maar dat is hoogst onzeker nu Provinciale Staten haar subsidie van 35 miljoen euro heeft ingetrokken. Ook in Amsterdam, waar het aantal filmhuizen het grootst is, valt de schade vooralsnog mee. Kriterion, Cinecenter en de Uitkijk doen het helemaal zonder subsidie, Rialto, Cavia, de Melkweg en de Balie verwachten vanaf 2013 slechts een beperkte bezuiniging.
De hardste klap dreigt in Arnhem te worden uitgedeeld. Filmtheater Focus staat daar voor 150.000 euro — zestig procent van zijn subsidie — op een reservelijst van gemeentelijke bezuinigingen. Het college van B&W laat de gemeenteraad uit deze lijst een keuze maken voor in totaal tien miljoen euro aan bezuinigingen. Anticiperend op de uitslag in april, is Focus een handtekeningenactie gestart. Vijfduizend mensen hebben inmiddels hun steun betuigd. Directeur Henk Bitter lobbyt intussen intensief bij de gemeente. "Raadsleden reageren positief op mijn inhoudelijke betoog over het belang van een filmtheater in de stad. Maar ze houden de kaarten voor de borst. Als we afscheid nemen zeggen ze: ‘we moeten wel een keuze maken’."

Oplossingen
Bitter begrijpt best dat er bezuinigd moet worden, hij noemt de korting van zestig procent alleen erg rigoureus. "Het betekent dat wij onmogelijk in de huidige vorm kunnen blijven voortbestaan. Of we moeten alleen winstgevende films zoals the king’s speech programmeren, en stoppen met filmklassiekers, festivals en educatieve programma’s voor de jeugd. Maar dan zijn we een commerciële bioscoop en daarvan hebben we er in Arnhem al twee. Het is onze taak de filmcultuur te verbreden. Dat doe je met een kwalitatief hoogstaand aanbod dat niet elders al te zien is."
De angst voor verschraling als gevolg van bezuinigingen leeft ook bij andere filmtheaters. "Je kunt met een vette programmering wel meer geld binnenhalen, maar het moet ook inhoudelijk interessant blijven", vindt Anton van Amersfoort. Als directeur van Filmhuis De Keizer in Deventer wacht hem de komende jaren een subsidiekorting van zes à zeven procent. Hij is van plan om dit te compenseren met een prijsstijging. "Een kaartje kost nu zeven euro, dat ligt aan de onderkant van de markt. Daar kan best vijftig cent of één euro bij."
De entree verhogen: het is voor filmtheaters de meest voor de hand liggende oplossing om meer geld uit de markt te halen. Filmtheater Gigant in Apeldoorn heeft daar ook andere ideeën voor bedacht. "Wij zijn in het gelukkige bezit van één multifunctionele zaal", vertelt directeur Martijn van Duivenboden. "Die verhuren we aan bedrijven voor presentaties. Daarnaast organiseert onze grote buurman JT het komend jaar zo’n duizend filmvoorstellingen bij ons, omdat hun eigen bioscoop verbouwd wordt. Dat levert geld op en misschien ook nieuw publiek. Hun bezoekers maken zo immers ook kennis met onze eigen programmering."

Stekker
De gemeente waardeert het ondernemerschap van Gigant en zal het filmhuis daarom minder korten dan andere culturele instellingen in de stad. Van Duivenboden rekent, met ingang van 2012, op een subsidieverlaging van vijf à tien procent.
Een andere marktoplossing is sponsoring, alleen is dat volgens Bitter van Filmtheater Focus in het huidige economische klimaat lastig te realiseren. Het ontbreekt zijn filmhuis bovendien aan de juiste faciliteiten. "In tegenstelling tot bijvoorbeeld de meeste schouwburgen hebben wij geen grote zaal met 300 stoelen. Dan wordt het lastig om een bedrijf te ontvangen voor het jaarlijkse personeelsuitje. Ook missen we simpelweg de ruimte voor een volwaardige horecagelegenheid."
Bitter heeft er daarom zijn hoop op gevestigd dat Focus in de toekomst kan gaan samenwonen met de schouwburg en het museum voor moderne kunst in de stad. De plannen voor het kunstencluster Rijnboog liggen er al een tijdje. De gemeente komt alleen geld tekort voor de bouw- en exploitatiekosten. "Maar ik weet zeker dat het uiteindelijk voor een hoger rendement zorgt", aldus Bitter. "Meer zalen betekent dat je goedlopende films langer kunt laten staan. En een bioscoop met een café-restaurant blijkt een ideale combinatie, dat zie je overal in Nederland."
Arnhem zou niet de eerste gemeente zijn waar wegens geldtekort de stekker uit ambitieuze nieuwbouwplannen wordt getrokken. In Oosterhout stond voor 2012 de opening van het Huis van Cultuur gepland, dat onderdak moest bieden aan het filmhuis, het theater, de bibliotheek en het kunstencentrum van de Brabantse gemeente. "Na vijftien jaar plannen is dat nu afgeblazen", mailt Ad van de Donk van Filmtheater de Bussel teleurgesteld. "De filmzaal gaat dus ook niet door, terwijl deze al twee miljoen euro gekost heeft. Hoe nu verder?"

Niels Bakker