The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Karel Dibbets nieuws

In Memoriam Karel Dibbets (1947-2017)

Op 28 mei overleed Karel Dibbets. Als universitair docent mediageschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam heeft hij generaties filmwetenschappers gevormd. Daarnaast was hij hoofdredacteur van Skrien, zat hij in het bestuur van het Filmmuseum en pionierde hij met de website Cinema Context.

Toen ik in 1991 als student kunstgeschiedenis overstapte naar de net aan de UvA opgerichte vakgroep Film- en Televisiewetenschap (inmiddels omgedoopt tot Mediastudies) was Karel Dibbets daar een van het handjevol docenten dat de door prof. Elsaesser geleide vakgroep op poten zette. De op 28 mei overleden filmhistoricus doceerde er filmgeschiedenis. Ik volgde zijn lessen en werkgroepen graag en het klikte meteen tussen ons. Hij was zeer benaderbaar en beschikte over een groot gevoel voor humor. Voor mij was het dan ook niet meer dan logisch dat hij mijn doctoraalscriptie superviseerde. Als scriptiebegeleider was hij zeer betrokken, las hij aandachtig alles wat ik inleverde en gaf hij bruikbare adviezen. Als het tegenzat, wist hij je altijd op te peppen.

Als beginnend twintiger ging ik naar mijn eerste internationale congres, het mede door Dibbets georganiseerde 'Film and the First World War' — een spannende gebeurtenis die zo'n twintig jaar later, toen het honderd jaar geleden was dat die oorlog losbarstte, resulteerde in een reeks in de Filmkrant over WO1-films. Het koffertje met het conferentieprogramma, wat papers en andere paperassen heb ik nog steeds.

Vlammend protest
Wat ik toen niet wist, was dat Karel Dibbets begin jaren zeventig aan de Nederlandse filmacademie had gestudeerd in de richting camera en montage. Daarna stapte hij over naar de UvA, waar hij in 1980 bij de vakgroep Economische en Sociale Geschiedenis afstudeerde met de scriptie Bioscoopketens in Nederland: economische concentratie en geografische spreiding van een bedrijfstak, 1928-1977. Tussen 1981 en 1983 was hij hoofdredacteur van het filmblad Skrien, waarin hij veelvuldig over bijvoorbeeld de Nederlandse Bioscoopbond, het Filmmuseum en filmgeschiedkundige onderwerpen schreef. In 1989 trad hij uit het bestuur van het Nederlands Filmmuseum en tekende hij samen met vijf andere filmhistorici een vlammend protest tegen het voornemen van het Filmmuseum een deel van de nu zo veelgeprezen Desmet-collectie, inmiddels Unesco-erfgoed, te ruilen voor kopieën van filmklassiekers die zij niet bezaten. De Desmet-affaire verdeelde het Filmmuseumbestuur tot op het bot maar de beslissing werd — gelukkig — teruggedraaid.

Beginselverklaring

Bij Skrien intensiveerde Dibbets het schrijven over het medium televisie, het resulteerde onder meer in een reeks over Dallas van Ieng Ang die in boekvorm verscheen als Het geval Dallas (1982). Die belangstelling voor televisie zag je ook terug in de werkgroepen die hij tien jaar later onderwees. Zo volgde ik indertijd zijn werkgroep over de tv-serie De zomer van '45, over Nederlandse vrouwen die zwanger werden van Canadese soldaten. Elke week behandelden twee studenten een aflevering, waarbij zowel moest worden ingegaan op historische als filmische aspecten.

Onder redactie van Karel Dibbets en Frank van der Maden verscheen in 1986 het handboek Geschiedenis van de Nederlandse Film en Bioscoop tot 1940, waarin Dibbets het hoofdstuk over het bioscoopbedrijf tussen de twee wereldoorlogen voor rekening nam. In de introductie schrijven Van der Maden en Dibbets iets wat je als beginselverklaring kunt opvatten voor het filmgeschiedkundige werk dat Dibbets beoefende: "De filmgeschiedenis omvat echter veel meer dan alleen speelfilms en documentaires die in het verleden zijn gemaakt. Film is meer dan wat we op het scherm zien bewegen. Ook de bioscoop maakt deel uit van de geschiedenis van de film, evenals het publiek, de kritiek, de censuur, het gebruik van film buiten de bioscoop enzovoort."

In 1993 promoveerde Dibbets met Sprekende films: De komst van de geluidsfilm in Nederland 1928-1933 (De zeer leesbare handelseditie omvat 388 pagina's). Hiervoor dook Dibbets in allerlei bedrijfsarchieven, waaronder die van Philips, en beschreef hij de Nederlandse bijdrage aan innovaties in geluidstechniek en de invoering van de geluidsfilm in Nederland. Die invoering had grote consequenties: van competitie tussen Amerika en Europa en het verdwijnen van bioscooporkesten tot het besluit om buitenlandse films te ondertitelen — buurlanden kozen voor nasynchronisatie. Ook muntte hij het mooie begrip 'halffabrikaat' voor de zwijgende film, door de geluidsfilm veranderde die in een eindproduct.

DNA van de filmcultuur

In de jaren erna ontwikkelde Dibbets de website Cinema Context — destijds pionierswerk. De titel van de in 2006 geïntroduceerde online encyclopedie luidt 'Film in Nederland vanaf 1896', met als ondertitel 'een encyclopedie van de filmcultuur'. Dibbets en vele van zijn studenten verzamelden allerlei soorten informatie die handzaam doorzoekbaar zijn: films (met bij buitenlandse films de titel zoals hij in Nederland werd uitgebracht), bioscopen, personen en bedrijven. Daaronder vallen ook de rapporten van de Nederlandse Filmkeuring (een handige bron). Op de website licht Dibbets het onderzoeksinstrument als volgt toe: "Dankzij Cinema Context zijn we in staat het DNA van de Nederlandse filmcultuur bloot te leggen". Ik herinner mij een presentatie van Dibbets ten tijde van de introductie van deze website waarin hij liet zien dat er in Amsterdam een bioscooproute aan te wijzen was die ging van sjieke buurten — waar de kaartjes het duurst waren — via buurtbioscopen naar de Haarlemmerstraat, met zijn goedkope theaters en pornobioscopen.

De Universiteit van Amsterdam heeft laten weten dat de Cinema Context-website behouden blijft en aangevuld wordt — een nadrukkelijke wens van Dibbets.

Daarnaast was Dibbets als redacteur tussen 1989 en 1997 betrokken bij het Jaarboek voor Mediageschiedenis, wat later het Tijdschrift voor Mediageschiedenis (TMG) werd. In 2006 wijdde TMG een special over Cinema Context, waarover in datzelfde jaar een conferentie gehouden was. In 2011 ging Dibbets met vervroegd pensioen, al bleef hij hoofdredacteur van de Cinema Context-website.

Al met al is de bijdrage van Dibbets aan de filmgeschiedschrijving in Nederland van niet te onderschatten waarde. Iedereen die hem kende, zal Karel niet alleen herinneren als bevlogen historicus maar vooral als aimabel mens. Ik ben blij dat ik hem gekend heb.
 
Dibbets doctoraalscriptie Bioscoopketens in Nederland, zijn proefschrift Sprekende films en het handboek Geschiedenis van de Nederlandse bioscoop tot 1940 staan als pdf op Dibbets' homepage. Daar zijn ook veel andere publicaties van zijn hand te vinden (soms met een coauteur), de meeste als pdf.

André Waardenburg

PS. Er schiet mij een herinnering te binnen. In de pioniersjaren van de vakgroep Film- en Televisiewetenschap, nog voordat er dvd's waren, nam Dibbets eigenhandig de films op die je in een apart kamertje van de bibliotheek kon zien. Eerst op Betamax, later op VHS. Ik hoop dat ze nog ergens liggen opgeslagen. Het bracht mij begin jaren negentig bovendien op het idee ook films van tv op te nemen. Het begin van een cinefilie die nog niet voorbij is. Dank daarvoor Karel.


top
nieuws

Focus: Brutalisme

Focus: Brutalisme
13 Juni 2017
Architectuur is net als voetbal: iedereen heeft er verstand van en weet het beter. Dat wordt dus weer een leuke dag, de Dag van de Architectuur op 17 juni. In Arnhem kan die dag het voormalige gebouw worden bezocht van wat in het verleden de Postcheque en Girodienst heette.
>> Lees verder

nieuws

Links

Links
11 Juni 2017
Libido en filmkritiek, de diepte in met openingsscènes, even ver weg van de photo call in Cannes, Julie Dash over op het schild gehesen worden door Beyoncé, Hong Sang-Soo over het geheim van zijn productiviteit en feminisme in de bioscoopzaal.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Filmmystiek

Focus: Filmmystiek
11 Juni 2017
Wel eens gehoord van het woord cinemysticism? Wie wil weten wat we eronder moeten verstaan, kan op 17 juni in filmhuis Cavia en 18 juni in MixTree — OT301 terecht. Het zal dan onder meer gaan over de contradictie in het woord cinemysticism.
>> Lees verder

nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
10 Juni 2017
Eerbetoon René van Nie in EYE. Europese oeuvreprijs voor Aleksandr Sokurov. IFFR KINO kijkt terug op succesvol eerste seizoen. Peter van der Vorst hekelt kijkcijfermethodiek. Amsterdammer Kees van Oostrum weer voorzitter Amerikaanse filmmakersbond. Acht realiseringsbijdragen van Filmfonds. Daniel Cornelissen wint Duitse prijs. Tom Cruise verklapt titel Top Gun-vervolg. Terry Gilliams Don Quixote-film eindelijk klaar. Koreaanse bioscoopketen hoeft Netflix-film ook niet. Jury Film by the Sea compleet. Wilco Wolfers CEO van eONE. Negen documentaires ondersteund via OASE.
>> Lees verder

nieuws

Chinese censor trekt Have a Nice Day terug van Annecy

Chinese censor trekt Have a Nice Day terug van Annecy
09 Juni 2017
Have a Nice Day was begin dit jaar de eerste Chinese animatiefilm in de competitie van de Berlinale en maakte daar diepe indruk. Ook de Nederlandse première tijdens het Holland Animation Film Festival ging niet ongemerkt voorbij. Op het animatiefestival van Annecy stond de film dan ook geprogrammeerd als een van de hoogtepunten. Totdat de Chinese censor zich liet gelden.
>> Lees verder

nieuws

In Memoriam Karel Dibbets (1947-2017)

In Memoriam Karel Dibbets (1947-2017)
06 Juni 2017
Op 28 mei overleed Karel Dibbets. Als universitair docent mediageschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam heeft hij generaties filmwetenschappers gevormd. Daarnaast was hij hoofdredacteur van Skrien, zat hij in het bestuur van het Filmmuseum en pionierde hij met de website Cinema Context.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Cineblend Festival

Focus: Cineblend Festival
06 Juni 2017
Hetzelfde festival maar met een nieuwe naam: het Beeld voor Beeld Festival, dat vanaf 1989 bestaat, heet voortaan Cineblend Festival. In de beginjaren omschreef het zichzelf als visueel antropologisch festival, maar door de veranderingen in het denken over mondiale culturen noemt het zich nu een 'filmfestival over culturele diversiteit'.
>> Lees verder

nieuws

Links

Links
04 Juni 2017
Ramallah wacht op Waiting for Giraffes, Ava DuVernay verfilmt een tweet, David Lynch als queer regisseur, Martin Scorsese over de ervaring van film kijken, vormexperimenten uit de vroege mainstreamfilm en een starstruck Barry Jenkins.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Fietsfilmfestival

Focus: Fietsfilmfestival
04 Juni 2017
Bijna zomer, dus Tour de France. Dit jaar van 1 t/m 23 juli. Fijn voor fietsverkopers, want er zijn altijd veel mannen, en minder vrouwen, die Dumoulin of een andere fietsheld willen zijn. Ze trekken er 's avonds en in de weekenden in ploegjes op uit om fietspaden onveilig te maken.
>> Lees verder

nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
03 Juni 2017
Ate de Jong op internationaal lijstje meest invloedrijke cultregisseurs. Disney-CEO laat Trump barsten. James Ivory geïnterviewd bij jubileumvertoning Howard’s End. Nederlands paviljoen Cannes in de prijzen. Speciale vertoning For Your Eyes Only ter ere van Roger Moore. Fast and Furious 8 haalt meer dan 1 miljard dollar omzet buiten VS. Pixar richt afdeling op voor kortfilms. More than a Pipeline in première tijdens filmfestival van native Americans. Pathé breidt Dolby- en IMAX-aanbod uit. Wonder Woman in de ban in Libanon. Joost van 't Hoff wint filmmuziekprijs.
>> Lees verder