Op ooghoogte #17

Derek Jarman

The Angelic Conversation

Mark Cousins (The Story of Film) schrijft maandelijks over film en beeldassociaties. Deze maand over het goddelijke Dionysische beeld van Derek Jarman.

Het is twintig jaar na de dood van Engelands meest radicale filmmaker, Derek Jarman (1942-1994). Deze still uit zijn beste film The Angelic Conversation (1985), vertelt ons zoveel over hem. Het feit dat het een knappe, ontklede jonge man is herinnert ons allereerst aan alle homo-erotiek in Jarmans werk, wat in die tijd gewaagd was gezien de Britse wetten die het verkondigen van homoseksualiteit verboden.
En dan is er de textuur van het beeld. Midden jaren tachtig wilden de meeste filmmakers op 35mm draaien om hun beelden er niet korrelig, maar illusionistisch uit te laten zien. Jarman daarentegen was dol op de filmkorrel, zoals een schilder van penseelstreken houdt, dus draaide hij The Angelic Conversation op 8mm en filmde dat materiaal daarna overnieuw op video. Deze herbewerking manipuleerde hij verder door het videomateriaal zo te vertragen dat elk frame een hartslag werd. Dat zorgde voor sensualiteit, maar voelde ook als een uitbreiding van het moment, als een daad van verering.
Verering? Worden radicale kunstenaars niet geacht om beeldenstormers te zijn, die het oude vernietigen, de standbeelden neerhalen, in plaats van dingen te verheerlijken? Maar de paradox in het Engeland van de jaren tachtig was dat de rechtse regering de grote sloper was (van alle naoorlogse consensus en sociaaldemocratie) waardoor opstandige kunstenaars datgene moesten doen wat conservatieven normaliter doen — namelijk ons herinneren aan datgene wat, in het verleden, waardevol was. In het geval van Jarman waren dat solidariteit, landschap, gemeenschap, het goddelijke, Shakespeare — The Angelic Conversation citeert rijkelijk uit Shakespeares sonnetten.
Ik heb het geluk om Jarman te hebben gekend, dus als ik naar dit beeld kijkt, dan zie ik niet zozeer een van zijn films, maar hem. De zwemmende man is weliswaar niet Jarman zelf, maar Jarman had de energie die we in dit shot kunnen herkennen. Hij richtte zich naar de zon. Hij was ‘in’ de cinema, op dezelfde manier waarop deze man in het water is. Hij was tegelijkertijd ondergedompeld en meeslepend, op de manier waarop hij van zijn vrienden en medewerkers — kunstenaars, musici, acteurs, drag queens, activisten — een soort van Situationistisch spektakel maakte. Dit is het beeld van een spektakel, van een manier van leven — ongeremd, vol adrenaline, verzadigd, Dionysisch.

Mark Cousins | twitter @markcousinsfilm

 

Geschreven door Mark Cousins