Het onweerstaanbare deinen

  • Datum 20-02-2015
  • Auteur
  • Deel dit artikel

Oscar-nominatie voor korte animatie A Single Life

A Single Life is het voorlopige hoogtepunt van Job, Joris & Marieke. Een animatiestudio die al jaren vrolijkheid verspreidt, met een vleugje melancholie.

Punt één: animatiestudio Job, Joris & Marieke bouwt al jaren aan een gevarieerd doch herkenbaar oeuvre van hoge kwaliteit. Punt twee: A Single Life, genomineerd voor de Oscar voor beste korte animatiefilm, is hun beste werk tot nu toe. Twee minuten, vijf sterren.

Van stop-motion naar computeranimatie Hoe uiteenlopend hun afzonderlijke filmpjes ook zijn, ze zijn altijd direct herkenbaar als ‘een Job, Joris & Marieke’. Essentieel is de vroege voorliefde voor stop-motion animatie, het fysieke werken met poppetjes, dat in eerste instantie met lichte tegenzin en uit kostenoverwegingen werd vervangen door computeranimatie — het medium waarin ze nu uitblinken.

(En succes hebben ze de laatste jaren echt heel behoorlijk. Hun videoclip voor Gers Pardoels ‘Ik neem je mee’ (2011) is op YouTube ruim 17 miljoen keer bekeken. Hun blij-bloederige kortfilm Mute (2013) won een reeks prijzen, waaronder de Grote Prijs en de Publieksprijs op het Holland Animation Film Festival. En A Single Life kreeg niet alleen die Oscar-nominatie, maar is als voorfilm voor Gooische Vrouwen 2, met zijn kleine twee miljoen verkochte kaartjes, als ik me niet vergis de best bezochte Nederlandse animatiefilm in de bioscoop ooit.)

Fysieke poppetjes neigen naar eenvoudige bewegingen, met een bepaald, herkenbaar ritme. Bovendien hebben ze textuur — stof en papier en hout en aarde bepalen de sfeer. Je blijft daardoor ook altijd zien dat het kleine poppetjes zijn. En dat is zo herkenbaar aan de computeranimaties van Job, Joris & Marieke: in de manier waarop de figuren bewegen, het ritme van de filmpjes, hun aandacht voor het ontwerp en de textuur van de materialen en achtergronden blijft de liefde voor stop-motion te herkennen (zodat de figuurtjes ook altijd aandoenlijk klein en schattig blijven). Het triumviraat ontwerpt ook geregeld fysieke figuurtjes, die verleiden op de grens van design en speelgoed: je wilt ze ogenblikkelijk hebben hebben hebben.

Het ontwerp Bij sommige filmpjes neigen Job, Joris & Marieke meer naar de designkant, richting de kale, platte UPA-stijl die door historicus Amid Amidi ‘Cartoon Modern’ is gedoopt. Maar in hun beste filmpjes, zoals A Single Life, scheppen ze een ruimtelijke wereld met textuur en sprekende details — ook dan binnen een helder, overzichtelijk ontwerp.

Het character design Job, Joris & Marieke zijn erg goed in character design — de gebruikelijke Engelse term voor het uiterlijk van animatiefiguren. Ze variëren voortdurend, maar het uitgangspunt vormen het soort poppetjes dat vierjarige kinderen tekenen, ‘koppoters’: een lichaam met gezicht, dunne benen, dunne armen, dus zonder nek of heupen. Afhankelijk van het filmpje verandert de basisvorm, van ei tot knakworstje. In A Single Life heeft de hoofdpersoon, bij uitzondering, iets van een nek. Dat maakt haar ietsje realistischer — maar nog altijd zonder kin.

Bewegen op muziek Niet te onderschatten is het belang van de muziek. Job (Roggeveen) zit tevens in de band Happy Camper, waarvoor het animatietrio al meerdere clips heeft gemaakt. Voor A Single Life was het andersom: daar was het verhaalconcept er eerst en maakte Happy Camper (samen met zangeres Pien Feith) het sterke, vrolijke titellied. ‘Vrolijk’ is het sleutelwoord. Net als bij kamperen zelf is in de muziek van Happy Camper een vleugje melancholie en tegenslag te herkennen, maar het overheersende gevoel is vrolijkheid, met een ritme en melodie die uitnodigen om met de handen in de zakken, zo’n beetje om je heen kijkend, wandelend mee te fluiten. Dat deinende gevoel, tegen de hoempa aan, loopt als een rode draad door hun oeuvre. Ook Gers Pardoels ‘Ik neem je mee’ zit er qua gevoel niet ver vanaf. Als de muziek minder opgewekt klinkt, zoals bij het nummer ‘Naaktslak’ van Rico & A.R.T., mist de videoclip (2014) het typerende JJ&M-gevoel. Hier sleept de hoofdpersoon zich voort, in plaats van met rubberen stap voorwaarts te gaan. Dat werkt minder goed.

Kees Driessen

5: Hoe Snjezhi Tjelovek zijn voorouders verkreeg (2003)
Er is veel werk van Job, Joris & Marieke online te zien. Ik selecteer er vijf. Op 5 de vroege stop-motion animatie Hoe Snjezhi Tjelovek zijn voorouders verkreeg. Technisch knap, heerlijk Russisch, fraaie sfeer. Mooi om te vergelijken met de latere computeranimaties.

4: Aagje Oprins (2010)
Een uiterst feestelijk staaltje character design. Een filmpje van een halve minuut, gemaakt als geboortekaart voor de dochter van Joris & Marieke. Een springend poppetje, dat bestaat uit confetti en bij elke sprong het lichaam schudt en confetti door de lucht strooit. Wat een lieve vrolijkheid.

3: ‘Duurt te lang’ – Fit (2013)
Een vreemde eend in de bijt. Monochroom. Filmischer, door het gebruik van scherptediepte, slowmotion en gevarieerder camerawerk — doorgaans filmen Job, Joris & Marieke alsof we een soort kijkdoos bekijken. De clip bij ‘Duurt te lang’ is daardoor minder helder, duisterder. Het pakt erg goed uit: de twee duistere monsters met blinkende tanden die, de tekst van rapper Fit volgend, ruziemaken en het, min of meer, weer bijleggen, komen fraai tot leven. Bestonden ze maar in pluche.

2: ‘Ik neem je mee’ — Gers Pardoel (2011)
Het nummer van rapper Gers Pardoel, dat heel Nederland die zomer niet uit het hoofd kon krijgen, past prachtig bij de animatiestijl van Job, Joris & Marieke. In drieënhalve minuut gaan we door het leven van een romantisch koppel, dat opgroeit, kinderen krijgt en oud wordt. Mooiste moment: als de twee tijdens het wandelen, zonder cut, opeens grijs haar krijgen, opzij kijken en zien dat hun kinderen, net nog op de step, nu oud genoeg zijn om weg te rijden op hun scooters. Je let even niet op — en daar gaat de tijd.

1: A Single Life (2014)
Op dit moment is alleen de trailer te zien, maar dan heb je toch al bijna de helft van het twee minuten durende filmpje te pakken; de volledige versie zal te zijner tijd wel opduiken. Net als in ‘Ik neem je mee’ komt daarin, op een geestige en heldere manier, een heel leven voorbij. Het concept: een vrouw ontdekt dat ze door haar eigen leven kan tijdreizen, door de naald van de platenspeler te verschuiven over het singletje A Single Life. Waarbij bij meermalen kijken opvalt, hoe knap de interieurs vertellen wat voor leven ze ondertussen heeft geleid.
Hoor: de onweerstaanbare muziek. Voel: de textuur van bank, singletje en platenspeler. Zie: het vrolijke deinen der borstjes (een specialisme van Joris). En let op: de slim geplaatste verwijzingen naar Amerika — dat kan bij de Oscar-nominatie geholpen hebben. Job Roggeveen meldde dat de scenarist van Back to the Future, die het boek Time Is On My Side van Marty McFly op de schoorsteenmantel had gespot, vereerd mailde dat hij op hen had gestemd.