Mei 2003, nr 244

Danny Boyle

Verwoestende woede

Een maand voor de uitbraak van vogelpest en SARS was de Engelse regisseur Danny Boyle in Brussel voor de Europese première van zijn nieuwste film 28 days later, een sciencefictionfilm over een dodelijk woedevirus. De Filmkrant sprak met hem over Sartre en zombies: "Technisch gezien zijn de monster-slachtoffers geen zombies, want ze leven nog. Woede is een moderne ziekte. Dus hebben we moderne monsters gecreëerd."

Danny Boyle.

In 28 days later laat u bijna de gehele Engelse bevolking binnen 28 dagen ten prooi vallen aan een verwoestend woedevirus. Kan zoiets echt gebeuren?
"Nadat we
The beach hadden gemaakt, hadden mijn producent Andrew MacDonald en scenarioschrijver Alex Garland het erover om weer een film samen te maken. Alex wilde graag een sciencefictionfilm maken en kwam met het script van 28 days later, waarin een handjevol mensen moet zien te overleven nadat een dodelijk virus het grootste gedeelte van de Engelse bevolking heeft uitgeroeid.
Die toekomstfantasie is niet nieuw. Wat mij erin aansprak was dat het hier een psychologisch virus betrof, waarvan het voornaamste symptoom een vorm van sociale woede is. Mensen die ermee besmet raken voelen de overweldigende drang om elkaar uit te moorden. De wetenschappers die ik sprak zeiden allemaal dat zoiets niet mogelijk was. Virussen zijn biologisch en chemisch. Maar ik weet zeker dat ze over vijf jaar zoiets zullen ontdekken. Dat was voor mij genoeg reden om er een film over te maken."

Waarom was het thema van razernij zo belangrijk?
"Onberedeneerde woede is al lang een maatschappelijk verschijnsel. Vijftien jaar geleden zag je het opkomende voetbalvandalisme. Maar dat kon je nog wegwimpelen als een verschijnsel van een bepaalde sociale klasse. Nu zie je in alle geledingen van de maatschappij mensen ten prooi vallen aan woedeaanvallen. Zomaar. Als ze hun zin niet krijgen. Patiënten in een ziekenhuis vallen de verplegers aan als ze niet snel genoeg geholpen worden. Vakantiegangers trekken op vliegvelden het personeel over de balie omdat hun vlucht volgeboekt zit. Dat soort gedrag is op een psychologische manier besmettelijk. Iedereen doet het, dus het is schijnbaar acceptabel.
De openingsscène waarin je chimpansees in een laboratorium naar televisiebeelden van twintig jaar krijgsgeschiedenis ziet kijken, is trouwens gebaseerd op bestaande experimenten waarin apen zoetsappige Hollywoodfilms te zien kregen om te onderzoeken of primaten daar op dezelfde manier als mensen om zouden moeten huilen.
In de film is de wetenschap op zoek naar een geneesmiddel tegen woede. Daarom hebben ze de apen met een dodelijke vorm van razernij besmet. Ze hebben dus eerst een virus gecreëerd om daarna te onderzoeken hoe ze het moeten genezen. Dat is een tegennatuurlijke manier van wetenschap bedrijven die alleen ten dienste staat van zichzelf. Tegelijkertijd is het een reële dreiging. Men is al in staat om via het internet de grondstoffen te verkrijgen om een synthetisch poliovirus te ontwikkelen. Dagelijks hoor je verhalen over experimenten met gemodificeerde en gemuteerde virussen. Dat kan verschrikkelijk uit de hand lopen."

Zijn de slachtoffers van het virus een soort moderne zombies?
"Het oorspronkelijke scenario van 28 days later was een hommage aan de zombiefilms van George A. Romero. Hoewel Alex daar een enorme fan van is, heb ik zelf niet zoveel speciaals met dat genre. Fans van zombiefilms moeten vooral niet naar 28 days later gaan, want die zouden weleens de verkeerde verwachtingen kunnen hebben. Het zombiegenre is geworteld in de jaren zeventig en tachtig, toen de dreiging van een nucleaire oorlog heel reëel leek. Niemand wist wat er zou gebeuren na een kernaanval. De nucleaire paranoia was een nieuwe macht. Maar het was een verborgen macht. De angst voor een atoomoorlog was de angst voor iets onbeheersbaars wat buiten onszelf ligt.
In 28 days later zijn wij zelf het probleem. Er is geen externe vijand. De woede en de razernij zitten in onszelf. En toch experimenteren ze op dieren om iets menselijks te leren begrijpen.
Mensen zijn gewelddadig. Kijk maar naar de geschiedenis. Mijn directe inspiratie voor het geweld in de film vond ik in een documentaire over de burgeroorlog in Sierra Leone. Dat is echt de vreselijkste film die ik ooit heb gezien. Na het zien van de gruwelijke dingen die mensen elkaar daar aan hebben gedaan, was ik niet meer dezelfde als daarvoor.
Ik ben een grote optimist. Maar je moet wel eerlijk zijn. Ik geloof in vrede en harmonie. Maar daar gaan mensen niet voor naar de film. Film is entertainment en de meest onderhoudende films exploreren de duistere kanten van het bestaan. Mensen willen de duisternis ervaren zonder er zelf ten prooi aan te vallen. De dingen die mij zorgen baren zitten als een verborgen agenda in de film. Ze mogen mensen best aan het denken zetten, maar ze moeten niet hun plezier bederven."

Dus is 28 days later toch een zombiefilm geworden waarin bloeddorstige halfdoden ter vermaak van de toeschouwer door de straten struinen?
"Technisch gezien zijn de monster-slachtoffers in 28 days later geen zombies, want ze leven nog. Bovendien kun je na Barbra Streisand in South Park geen serieuze zombies meer laten zien. Nee, echt, de monsters die we in 28 days later hebben gecreëerd zijn van een andere aard. Alleen al fysiek. Zombies sluipen stiekem op je af en verzwelgen je dan.
Woede is een moderne ziekte. En wat is een van de grootste kenmerken van de moderniteit? Snelheid! Snelheid is de moderne ziekte! Dus hebben we monsters bedacht die binnen een paar seconden op je zitten. Binnen drie seconden ben je besmet en binnen drie seconden voel je de lust om te doden, als je niet al dood bent.
Hun fysieke verschijningsvorm is gebaseerd op slachtoffers van het Ebola-virus en mensen die met hondsdolheid zijn besmet. Bij die laatste treedt er een zogeheten hydrofobisch stadium op, waarin ze een panische angst voor water hebben. De uitzinnige blik in hun ogen zie je terug bij de geïnfecteerden in de film.
We hebben ze laten spelen door getrainde sporters, gewend om te rennen en te springen. Dat geeft hun bewegingen een heel eigen, moderne en agressieve dynamiek."

Waarom heeft u de film op dv gedraaid?
"Na The beach heb ik samen met Anthony Dod Mantle (ook weer de cameraman van 28 days later, DL) twee films op dv voor televisie gemaakt, Vacuuming completely nude in paradise en Strumpet. Ik heb ontdekt dat ik beter ben in het werken met een kleine crew en dv stelt je daartoe in staat. Bovendien past dv voor mijn gevoel goed bij het post-apocalyptische stedelijke landschap wat we in de film wilden laten zien. Dv is een urbaan medium. In Engeland worden al je bewegingen door beveiligingscamera's geregistreerd. Dat is de nieuwe grotestadsesthetiek.
Veel scènes hadden we zonder dv sowieso niet kunnen draaien. We hadden een bescheiden budget. Het zou onmogelijk zijn geweest om de drukste straten van Londen voor de opnamen af te zetten. Probeer maar eens een vergunning te krijgen om Picadilly Circus voor een paar uur te ontruimen. Nu konden we 's ochtends vroeg snel werken. Wist je dat Londen nooit meer echt leeg en stil is, zelfs 's morgens vroeg niet? Voor veel mensen was het een schok om in de film een volkomen verlaten stad te zien.
Ik wilde niet dat de film er als een typische dv-film uitzag. Dv wordt ook veel voor documentaires gebruikt en dat vind ik vaak erg lelijk. Het moest er wel als film uitzien. Het grootste gedeelte van het budget is daarom naar kleurcorrecties gegaan.
Een andere, maar niet onbelangrijke reden om op dv te werken is dat het ontwikkelen van celluloid een zware belasting is voor het milieu. Alleen al om de giftige stoffen die tijdens het ontwikkelen van een film worden gebruikt, ben ik ervan overtuigd dat in de toekomst steeds meer mensen met dv zullen gaan werken."

Het gebruik van de beweeglijke dv-camera, met soms ongewone perspectieven, wekte bij mij ook de indruk dat ik naar toevallige beelden van een achtergebleven camera zat te kijken.
"Grappig dat je dat zegt. Een van de eerste regieaanwijzingen die ik de crew gaf was dat zij moesten filmen alsof zij de laatste getuigen van een ramp waren. De film is het verslag van de laatste mensen op aarde."

Hoe groot was de verleiding om ook de manipulatieve mogelijkheden van het dv-beeld uit te buiten? Er zit bijvoorbeeld een shot in de film van een overdadig gekleurd bloemenveld.
"Dat shot had ik nodig als de snelste overgang van de stad naar het platteland. Ik hou ervan als er in een film opeens een beeld zit dat ontregelend werkt. Alsof je even naar een andere film zit te kijken. Dit shot leende zich daar goed voor. Ik vroeg me af hoe onze gecultiveerde natuur eruit zou zien als er een maand lang niemand naar had omgekeken. Ik stelde me zo voor dat alle kleuren rot en overrijp zouden zijn geworden. Dat de lieflijke bloemen elkaar op een gruwelijke manier aan het overwoekeren zouden zijn. Verder komen alleen de ratten uit de computer."

Waarom laat de film in het midden of het virus een typisch Britse aangelegenheid is, of dat de hele wereld ermee is besmet?
"De Britse quarantaine is voor Europa een interessant beeld. Niemand - en ook in het Verenigd Koninkrijk zelf niet - weet of we er nu bij horen of niet. Is het Engeland versus het vasteland, of maken we deel uit van een verenigd Europa en zelfs de wereld?
Ik ben Brits. Ik ben opgegroeid met de mentaliteit van het geïsoleerde eiland. Die microkosmos zie je in het klein ook weer terug in de scènes waarin de hoofdpersonen een regiment militairen in een verlaten landhuis ontdekken. Een eiland binnen een eiland. En ze denken dat ze op dat eiland de meeste kans op overleven hebben.
Dat verlaten landhuis is voor mij een manifestatie van het Engeland van Jane Austen, het verloren verleden van koningin Anne. Het heeft geen toekomst."

Het fascistische minimaatschappijtje dat je daar ziet ontstaan doet ook denken aan de rigide hippiegemeenschap uit 'The beach'.
"Precies! Alex en ik zijn allebei geïnteresseerd in groepsprocessen. Ik hou ervan om te laten zien hoe we onze relaties met andere mensen vormgeven. In wezen gingen ook Shallow grave en Trainspotting daar al over. We leven niet in een land of in een stad. Dat is veel te abstract. We leven temidden van een groep mensen."

Juist daarom was ik in het begin geïntrigeerd door het sobere gegeven van een handjevol mensen dat moet zien te overleven. Als een post-apocalyptische variant op 'Huis clos' van Jean-Paul Sartre. Waarom komen daar later nog zoveel personages bij, bijna alsof er twee films aan elkaar zijn geplakt?
"Bij zo'n snel werkend virus vallen er snel doden. Voor drama heb je meer personages nodig. Je moet laten zien hoe ze met angst, verlies en hun overlevingsinstincten omgaan.
Maar het is goed dat je Sartre noemt. Want terwijl hij zei dat de hel in de anderen zit, beweer ik dat de hel in onszelf zit. Er zit zelfs nog een verwijzing naar hem in de film, als hoofdpersonen Jim en Selina aandacht proberen te trekken van voorbijkomende vliegtuigen. Ze leggen enorme letters in het gras. 'HEL' zie je, dat kan nog van alles worden, van 'HELP' tot 'HELL' tot 'HELLO'. Hoe maak je contact met je redders?"

Dana Linssen

28 days later is te zien vanaf 28 mei. Zie ook de recensie.

Naar boven