THE REBIRTH

Dwarse Japanse meditatie

  • Datum 11-01-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films THE REBIRTH
  • Regie
    Masahiro Kobayashi
    Te zien vanaf
    01-01-2007
    Land
    Japan
  • Deel dit artikel

Ook het vullen van een soepkom kan communicatie zijn in deze radicaal vormgegeven studie van verlies en schuldgevoel. 

Als vertrekpunt voor the rebirth koos Masahiro Kobayashi zo’n onverklaarbare gewelddaad waar de vreedzame Japanse samenleving af en toe door wordt opgeschrikt. Een scholiere vermoordt een klasgenoot. Kobayashi laat het incident zelf niet zien, maar concentreert zich in dit verder fictieve verhaal op wat het betekent voor de betrokkenen.
De vader van het slachtoffer had eerder al zijn vrouw verloren en kan dit nieuwe verlies niet meer aan. De moeder van de dader worstelt met onmacht en schaamte. Ze is bereid om verontschuldigingen aan te bieden, maar de man, gespeeld door Kobayashi zelf, wil daar niets van weten.
Een jaar later heeft hij zijn baan bij een krant in Tokio opgezegd en is hij fabrieksarbeider op het afgelegen eiland Hokkaido. De vrouw werkt — al dan niet bij toeval — bij hetzelfde bedrijf in de kantine. Negeren ze elkaar, of is het vullen van de etenskom ook een vorm van communicatie?

Lange tenen
In de Japanse filmwereld is voormalig folkzanger Masahiro Kobayashi (1954) een buitenbeentje. Hij debuteerde in 1996 als regisseur en richtte in 1997 zijn eigen bedrijfje Monkey Town Productions op. Drie van zijn tien films zijn inmiddels in Cannes in première gegaan. In eigen land trapte hij op heel wat lange tenen met het op ware feiten gebaseerde bashing (2005), over een in Irak gegijzelde Japanse vrijwilligster die na haar terugkeer met de nek wordt aangekeken omdat ze een schande voor het land zou zijn. Ook the rebirth is potentieel controversieel, maar met de hoofdprijs van Locarno op zak werd Kobayashi nu door de Japanse kritiek welwillend ontvangen.
Voor de niet-Japanse kijker is het vooral de tegendraadse constructie die voor enig ongemak kan zorgen. Kobayashi doorbreekt verwachtingspatronen, maar zijn tamelijk formele aanpak komt niet modieus of aanstellerig over. Het is eerder alsof het zich vanzelf zo aan de maker opdrong.
Na de opvallend kale, in interviewstijl gefilmde opening is het lange, dialoogloze middendeel zo mogelijk nog dwarser. Nauwkeurig tekent Kobayashi die dagelijkse fabrieksroutine van de man en de vrouw voor ons uit. Slapen, opstaan, ontbijten, het zware werk in de smelterij en het even monotone werk in de keuken. Als de ene dag voorbij is begint gewoon de volgende.
Van de kijker wordt een zekere mate van overgave gevraagd, maar dan is het ook fascinerend om te zien hoe de film juist zijn kracht en betekenis krijgt door die bijna rituele herhalingen en door de kleine verstoringen die dit vervolgens weer ondermijnen. Juist omdat je de vrouw al talloze keren een ei hebt zien bakken snap je dat het iets betekent wanneer ze op een dag besluit het anders klaar te maken.
Het zoeken van vergetelheid in het zware handwerk, de boetedoening in de keuken, het weten van elkaars bestaan naast de onmacht om uit het isolement te breken, Kobayashi legt niets uit maar laat het zien en voelen.
Ook bij de uiteindelijke doorbraak blijft hij in stijl. Geen sentimentele verzoening, maar een onhandige, hoekige confrontatie waarbij ze elkaar eindelijk in de ogen kijken. Een gespannen open eind, met hoop.
Lang niet gezien, zoiets.

Leo Bankersen