Submarine

Puber in de knel

  • Datum 25-08-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films Submarine
  • Regie
    Richard Ayoade
    Te zien vanaf
    01-01-2010
    Land
    Engeland
  • Deel dit artikel

De vroegwijze Oliver Tate is een onaangepaste filmtiener die langzaam volwassen wordt. Dat zagen we de afgelopen jaren vaker, maar Richard Ayoade’s Submarine is een ongekend fris en écht eigenzinnig voorbeeld van het genre.

Oliver Tate (Craig Roberts) is een vroegwijs vijftienjarig buitenbeentje. Hij draagt vrijwel permanent een houtje-touwtjejas — ook als hij op zijn kamertje in bed zit. Hij fantaseert over hoe zijn klasgenoten, ouders, dorpsgenoten en de wereld zullen reageren bij zijn dood. Hij leest woordenboeken in zijn vrije tijd. Hij is, kortom, een typische antiheld. Hij heeft twee doelen in zijn leven. Punt een: de liefde (en het lichaam) van Jordana Bevan (Yasmin Paige) voor zich winnen. Punt twee: het kwakkelende huwelijk van zijn depressieve vader (Noah Taylor) en genegeerde moeder (Sally Hawkins) redden van de bedreiging van buurman Graham (Paddy Considine met over-the-top eighties-kapsel). Die twee verhaallijnen draaien om elkaar heen in Richard Ayoade’s Submarine, dat gebaseerd is op de gelijknamige roman van Joe Dunthorne.
Ja, dat klinkt als zoveel eerdere Amerikaanse indie coming-of-age-komedies die de afgelopen jaren hun ‘kooky’ tienerkarakters, ‘quirky’ dialogen en stilistische tics over het publiek uitstortten, in het kielzog van Wes Andersons Rushmore en Jason Reitmans Juno. Maar Submarine heeft iets fris en écht eigens. Dat zit hem vooral in de realiteit die vlak achter de gestileerde façades van de film ligt. De desolate schoonheid van de industrieterreinen van Swansea, bijvoorbeeld, waar Oliver en Jordana hun romance vieren met vuurwerk en bermbrandjes; geen zonovergoten Californië of hipper-dan-hip New York, maar grijsgrauw Wales, ergens in de jaren tachtig. En het is te danken aan het sterke acteursensemble, met Roberts en Paige voorop; échte tieners in plaats van twintigers die doen alsof.

Filmgrapjes
Het sterkste punt van Submarine is hoe het hypergestileerde oppervlak en het achterliggende realisme zich tot elkaar verhouden. Na een dramatische gebeurtenis vraagt Oliver in zijn voice-over om een ‘fade to black’, en Ayoade geeft hem die. Op een ander moment verzucht de hoofdpersoon dat hij een crane shot zou willen zien, maar er in zijn onafhankelijke productie waarschijnlijk alleen geld zal zijn voor de langzame zoom out die we inderdaad ook zien. Ayoade is gelukkig zuinig met dit soort opzichtige filmgrapjes, maar ze zijn nodig om de interne logica van de film aan te wijzen: we zien geen objectieve realiteit, maar de subjectieve beleving ervan door Oliver. We zien de film die hij zijn hoofd van zijn leven maakt.
En dus klopt het dat de volwassenen licht karikaturaal blijven: Oliver is nog maar net op weg om hun volgroeide gevoelswereld te gaan doorgronden. En als hij daadwerkelijk begint te praten, is hij vaak een stuk minder eloquent dan in zijn voice-over. Ayoade verdient de stilering van zijn film, omdat het geen lege huls is, zoals te vaak in de navolgers van Rushmore en Juno. Achter alle jump cuts, nouvelle vague-verwijzingen en vroegwijze dialogen ligt iets anders en echters, dat (hoewel Oliver het zelf nog niet begrijpt) voor de kijker door het oppervlak heen schemert.

Joost Broeren