Strike a Pose (Ester Gould en Reijer Zwaan over)

'Kwetsbaarheid is niet de bouwstof van stadionshows'

  • Datum 27-04-2016
  • Auteur
  • Gerelateerde Films Strike a Pose
  • Regie
    Ester Gould, Reijer Zwaan
    Te zien vanaf
    01-01-2016
    Land
    Nederland/België
  • Deel dit artikel

Als weerwoord op de documentaire In Bed with Madonna zochten Ester Gould en Reijer Zwaan de dansers uit die film 25 jaar later weer op. Strike a Pose houdt zijn voorganger een spiegel voor.

Door Kees Driessen

In Bed with Madonna (in Amerika bekend als Truth or Dare, 1991) van Alek Keshishians en opgenomen rond Madonna’s Blond Ambition Tour, was de grootste documentairebioscoophit tot dan toe. En al die bezoekers zagen iets wat je in de bioscoop eigenlijk nooit zag: gewone, blije, succesvolle homo’s. Vooral backstage waren Madonna’s dansers onweerstaanbaar charismatisch. Rolmodellen voor homoseksuele kijkers, van wie sommige voor het eerst twee mannen zagen zoenen.
Debuterend regisseur Reijer Zwaan zag de film als 11-jarige in een Amsterdamse bioscoop ‘en daarna eindeloos vaak op VHS’. Samen met Ester Gould (A Strange Love Affair with Ego) zocht hij de dansers een kwart eeuw later op. Ze bleken even charismatisch. En rolmodellen, maar nu anders.

De kus
Een van de kussende dansers, wijlen Gabriel, vroeg Madonna zijn kus uit de film te laten. Hij wilde niet uit de kast. Madonna weigerde. De kus die voor zoveel kijkers bevrijdend was, werd voor Gabriel zelf een last. Hij begon een rechtszaak tegen de filmmakers, die na jaren werd geschikt. De kus bleef. "Het was haar statement, niet het zijne", zegt Gabriels moeder hierover in Strike a Pose.
Het is een documentaire-ethische vraag die je ook kunt stellen aan Zwaan en Gould zelf. Hebben zij de dansers inspraak gegeven bij hun film?
Zwaan: "Wij hebben het eindeloos over die kus gehad. Al vanaf de eerste researchtrip in 2013. Het spannende vind ik dat beide kanten gelijk hebben. Wat die jongens betekend hebben, daar hoort die zoen bij. Maar Madonna ging wel keihard in tegen Gabriel. Toch is zelfs zijn moeder niet echt boos. Ze neemt het Madonna wel kwalijk, maar ze zei tijdens een Q&A in Tribeca ook dat Gabriel nu trots zou zijn op de film. Zelf hebben we besloten de film niet voor de première aan de dansers te laten zien. Daarmee hebben ze allemaal ingestemd."
Gould: "Ik laat een film in principe nooit van tevoren zien. Hoofdpersonen van documentaires moeten niet in de schoenen van de makers gaan staan. Je wilt ook niet in discussie raken met zes mannen die allemaal iets anders willen. Zo’n montage is al zo fucking ingewikkeld en we kunnen dan toch niet meer bijdraaien. Achteraf heb ik overigens van geen enkele danser een klacht gehoord."

Ester Gould

Geld
Ook dansers Kevin en Oliver begonnen destijds rechtszaken, omdat ze, op basis van hun contracten, geld wilden zien voor In Bed with Madonna (die een box-office haalde van bijna 30 miljoen dollar). Ook die zaken werden geschikt.
Maar In Bed with Madonna was een documentaire — hoezo zouden ze daarvoor worden betaald? Hebben Zwaan en Gould de dansers betaald? En hoe zit dat ethisch?
Gould: "Die hele rechtszaak draaide erom of die film een movie was — want dat woord stond in hun contract. Een concertregistratie, met wat backstage opnamen, telde niet als movie. Gezien die emotionele geschiedenis hebben wij bij Strike a Pose de dansers een klein percentage van de producers nettowinst geboden. Maar ik steek mijn hand ervoor in het vuur dat geld niet hun motief voor deelname was. Bovendien gaan wij toch geen 30 miljoen ophalen, haha! Toch vind ik het ingewikkeld. Eigenlijk ben ik van de school dat je hoofdpersonen van documentaires niet betaalt. Want wat is dan het verschil met een acteur? Tegelijkertijd vervaagt de grens tussen fictie en documentaire steeds meer, dus misschien is deze discussie binnenkort wel achterhaald."

Reijer Zwaan

Aids
Gabriel had aids, maar vertelde dat niemand. En dat terwijl de Blond Ambition Tour juist aandacht schonk aan het onderwerp en condoomgebruik was verwerkt in de show. Gabriel is eraan overleden; ook twee andere dansers verzwegen hun hiv-besmetting, maar overleefden.
Van hen noemt Carlton die tijd nu ‘faking, almost all of it‘. Het kostte hem jaren verwerking — ook andere dansers hadden het na afloop van de tournée moeilijk, leidend tot drugsgebruik, depressie en dakloosheid. Salim meldt zijn besmetting nu in Strike a Pose zelfs voor het eerst. Het levert een ontroerende, dappere scène op — en menig traan, ook bij het publiek, na afloop van de première op de Berlinale.
Was In Bed with Madonna dus fake? Schone schijn? Met aids zouden deze ‘gelukkige homo’s’ toch weer probleemgevallen zijn geweest. Madonna zong Express Yourself, maar runde ook de grootste popshow ter wereld. Dan gaat het collectief voor. Zagen we van de dansers niet eerder dare dan truth? Een pose, zogezegd?
Zwaan: "Veel mensen vragen hiernaar, of ik nu ook In Bed with Madonna fake vind. Maar dat vind ik niet. Want hoe gelikt ook, die boodschap express yourself was wel gedurfd, met wat ze allemaal lieten zien, op het podium en in de film. Dat vind ik juist zo interessant: dat je volledig achter die boodschap kunt staan, een voorbeeld wordt voor anderen, maar op persoonlijk vlak het je toch niet lukt."
Gould: "Ik ben met je eens dat er een kloof zit tussen de werkelijkheid en hun iconische betekenis, maar het idee dat Madonna dus een farce opvoerde is te zwart-wit. Ik denk dat er andere, begrijpelijke redenen waren om over hiv te zwijgen. Salim dacht: misschien sterf ik over vijf jaar, ik wil dit niet door hiv laten verpesten. Kwetsbaarheid is natuurlijk ook niet de bouwstof van stadionshows. Dat is precies wat wij wilden toevoegen. De films zijn beide waar: er bestaan verschillende vormen van jezelf zijn. Het is trots en schaamte. Toen waren de dansers 19, 20: provocerend, trots. Hun extraverte zelf. Maar eerlijk zijn over je donkere kant is op een andere manier jezelf zijn. Nu ze ouder worden, tonen ze hun introverte zelf."