OLIVER TWIST

Schaap zonder ruggengraat

  • Datum 05-01-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films OLIVER TWIST
  • Regie
    Roman Polanski
    Te zien vanaf
    01-01-2005
    Land
    Engeland/Tsjechië/Frankrijk/Italië
  • Deel dit artikel

Na meer dan dertig adaptaties van Dickens’ klassieker Oliver Twist nam Roman Polanski de handschoen op. Die heeft hij nooit meer weggelegd, blijkt uit de zachte en weinig dramatische versie die hij heeft afgeleverd.

Oliver Twist is geen belhamel, geen vlerk, geen vlegel en geen schobbejak. In al zijn prepuberale goedheid kan Charles Dickens’ — en nu ook Roman Polanski’s — alter ego elk moment gezegend worden met een nieuwe onbevlekte ontvangenis.
Polanski’s versie begint als Twist na zes jaar bij een boer te zijn ondergebracht weer terugkeert in het weeshuis waaruit hij drie jaar na zijn geboorte moest vertrekken. Hij heeft de beste bedoelingen maar het lot keert zich tegen hem: Oliver (Barney Clark) trekt aan het kortste eind als het erom gaat wie de zaalopzichter na het avondeten om een tweede bord pap moet vragen. Twist wordt uit het weeshuis verwijderd en komt via een weinig toeschietelijk gezin en een vluchtpoging uiteindelijk in Londen terecht. Daar ontmoet hij Fagin, een oude oplichter die een huishouden van tasjesrovers en zakkenrollers bestiert. Oliver leert wekenlang achter gesloten deuren hoe hij zakken leeg haalt, maar wordt bij de eerste de beste praktijkles door de politie opgepakt. De bestolen schrijver Brownlow is echter zodanig onder de indruk van Oliver dat hij de jongen onder zijn hoede neemt. Fagin echter is niet van plan Oliver zo maar te laten gaan.
De kracht van Polanski’s film zit in de realistische karakterschetsen: pure goedheid en pure slechtheid is zeldzaam, in weerwil van de gebruikelijke clichés over de Londense samenleving aan het eind van de achttiende eeuw. Met name Fagins handelen (Ben Kingsley), die gemakkelijk als een ellendige egoïst had kunnen worden afgeschilderd, is niet op een eenvoudig motief vast te pinnen.

Zak botten
De ergernis zet niettemin snel in. Ergens in het begin van de film noemt iemand Oliver ‘een zak botten’. Profetische woorden blijkt later want Oliver is een personage zonder enige ruggengraat: alles overkomt hem, hij gaat nergens tegenin maar ligt bij het eerste zuchtje wind op de grond te jammeren. Dat is terug te voeren op Dickens’ versie van het verhaal maar dat is geen excuus voor Polanski. Met Olivers stilstand — hij komt alleen in beweging als anderen hem daartoe dwingen — mist het verhaal urgentie.
Nee, dan Les quatre cent coups van Truffaut, net als Oliver Twist voor Dickens een egodocument, waarin Antoine Doinel dezelfde tegenslagen overwint. Niet door als een schaap alles te slikken maar door keuzes te maken. Natuurlijk is volledige lotsbeschikking voor een individu een filmische utopie maar Oliver Twists slachtofferschap geeft een voorspelbaarheid aan Polanski’s verfilming. Waarom moeten we de volgende scène kennen? De aandacht dwaalt af naar de omringende personages, naar Bill Sykes (Jamie Foreman), die in zijn onvoorspelbaarheid en brutaliteit echt gevaarlijk wordt. Of naar het personage van Artful Dodger (Harry Eden) die veel boeiender is dan Twist.
Dickens’ analyse van politieke en sociale machinaties ten spijt, is op Polanski’s Oliver Twist heel wat af te dingen als het om elementaire spanning en dramatiek gaat.

Ronald Rovers