GODZILLA

Een broodje monster

  • Datum 24-11-2010
  • Auteur
  • Gerelateerde Films GODZILLA
  • Regie
    Roland Emmerich
    Te zien vanaf
    01-01-1998
    Land
    Verenigde Staten
  • Deel dit artikel

Door het fenomenale succes van Independence day en een agressieve reclamecampagne, die een jaar voor de première de aanval op Spielbergs dino-duo opende, werd Godzilla omgeven door hooggespannen verwachtingen. Of de nieuwe film van regisseur Roland Emmerich en producent Dean Devlin die verwachtingen waarmaakt is de vraag. De kwestie leidde in de Verenigde Staten tot een frontale botsing tussen de pers en de makers. Een verslag van de frontlinie.

Hoge bomen vangen veel wind, en als er in het filmmakersgilde van Hollywood twee bomen als kool gegroeid zijn dan zijn het Roland Emmerich en Dean Devlin wel. Vier jaar geleden werden ze door collega’s en Hollywood-insiders nog onbedaarlijk uitgelachen: de twee jonge honden hadden de euvele moed om al hun geld op een science fiction-film met voormalig Disney-kinderster Kurt Russell te zetten. Het genre leek destijds weinig levensvatbaar en Russell stond niet bepaald te boek als kasmagneet. Maar hoeveel er op de inhoudelijke kwaliteiten van Stargate ook valt af te dingen, de film werd een onverwachte hit, Russell een ster en Emmerich en Devlin profileerden zich als lefgozers waar niet mee te spotten viel. De belofte werd ruimschoots ingelost met het amusante en spectaculaire Independence day, waarin ze het science fiction-genre met de rampenfilm kruisten: een wereldwijde opbrengst van 800 miljoen dollar sprak boekdelen, zeker in een filmcultuur waar de dollar de dienst uitmaakt. De invloed van de film op recent Hollywood-spektakel als Dante’s peak, Deep impact en Armageddon is onmiskenbaar: de rampenfilm is terug van weggeweest en zonder de voorzet van het duo zou het verwoesten van wereldsteden geen trend zijn geworden.

Vuurballetje
Hollywood denkt tegenwoordig bij voorkeur in de overtreffende trap, alles moet groter, beter en spectaculairder, en dus is het weinig verwonderlijk dat de opvolger Godzilla een reclamecampagne kreeg die omvangrijker is dan alle andere. Ook de slogan ‘Size does matter’, in Nederland omgezet in het suffe ‘Grootte telt… echt wel!’, legt de nadruk op de omvang. De kreet is ironisch bedoeld en haakt grappend in op puberale discussies over penislengte, maar de ironie werd niet onderkend. Emmerich en Devlin bliezen hoog van de toren en werden daar publiekelijk voor afgestraft. Godzilla haalde in de Amerikaanse openingsweek 74 miljoen dollar binnen, maar de recette zakte razendsnel in, waarop critici concludeerden dat het duo de verwachtingen niet waarmaakte.
De negatieve geluiden beperken zich echter niet alleen tot de media, ook de fans van het oorspronkelijk Japanse monster klagen steen en been. En met recht, want Emmerichs Godzilla oogt in alles eerder als een gemakzuchtige poging om op het succes van twee delen Jurassic park in te haken dan als een Amerikaanse variant op de 22 Japanse voorgangers. De Japanse Godzilla, in 1954 geïntroduceerd door de Toho-studio, is een monster met een onmiskenbaar eigen karakter, een beest met menselijke trekjes en niet alleen omdat Toho uit logistieke overwegingen voor een man in een rubber pak koos. Tot leven gewekt door atoomproeven zette de radioactieve kolos herhaaldelijk koers op Tokio, om de stad met behulp van een allesverzengende adem in de as te leggen. Die karakteristieke adem is in de Amerikaanse versie tot een incidenteel vuurballetje gereduceerd en het beest ziet eruit als een grotere variant van Spielbergs T-Rex. Godzilla is een anoniem monster geworden. Zijn eerste Amerikaanse optreden legt het dan ook af tegen de Japanse voorgangers, maar ook tegen de kassakraker die Emmerich en Devlin twee jaar geleden aan de top van de Hollywood-hiërarchie bracht.

Sportwedstrijd
Eerder dit jaar bezochten de regisseur en zijn vaste producent Amsterdam, waar ze op een beurs voor Europese bioscoopexploitanten wegens het vullen der kassa’s met Independence day gefêteerd werden. Tijd om de pers te woord te staan hadden ze ook en ze bleken daarbij niet te beroerd om in te gaan op de in de Verenigde Staten hoog opgelaaide discussie over hun commerciële aanpak, de agressieve reclamecampagne en de niet ingeloste verwachtingen. Emmerich werd daarbij af en toe tot de orde geroepen door een legertje vertegenwoordigers van de Sony-studio, die de discussie niet naar Europa willen exporteren, terwijl Devlin in een afzonderlijk solo-onderhoud zonder problemen de aanval op hun critici opende.
Op de vraag hoe ze het ervaren om na een openingsrecette van 74 miljoen dollar toch tot verliezers bestempeld te worden krijgt de Amerikaanse filmpers er flink van langs. Devlin: "Het is waanzin, we staan bijna aan de top, hebben voor 750 miljoen dollar aan speelgoedlicenties verkocht en her en der de openingsrecette van Titanic verslagen. We zijn slachtoffer geworden van ons succes met Independence day. Sommige journalisten hebben er een sportwedstrijd van gemaakt, waarbij alleen het verbreken van records nog telt. Dat is belachelijk. Het is onze taak films te maken die voor de investeerders winst opleveren, niet om records te breken. Wij hebben een monsterfilm naar klassiek model gemaakt, waarin de held en de booswicht hetzelfde personage zijn. Als je daar voor kiest weet je dat niet iedereen zal komen kijken. Wij en de studio zijn dik tevreden, want de film heeft meer opgeleverd dan alle Japanse Godzilla-films samen en de studio heeft al honderd miljoen winst gemaakt. Als journalisten teleurgesteld zijn moeten ze er op rekenen dat ze dat in de toekomst vaker zullen zijn, zoiets als Independence day gebeurt maar één keer."
Emmerich: "Natuurlijk roept iedereen bij je volgende film dat de opbrengst teleurstellend is, dat zag ik van tevoren al aankomen. Maar ik bevind me wel voorgoed onder een handjevol regisseurs dat op de Amerikaanse markt meer dan 150 miljoen binnenhaalde, en daar kan ik trots op zijn. Mijn vader zei: ‘Steven Spielberg deed er na E.T. bijna vijftien jaar over voor hij met Jurassic park zijn eigen record brak, had hij na dat eerste succes soms moet ophouden met filmen?’ Het was goed dat hij me daar op wees, want zo liggen de zaken inderdaad."

Schouderklopjes
Wanneer de verkoop van speelgoedlicenties doorslaggevend wordt voor het behalen van commercieel succes rijst de vraag of Godzilla niet gewoon een lange reclamefilm is, onderdeel van de omvangrijke reclamecampagne die niet de film maar het product Godzilla aan de man moet brengen. Devlin: "Godzilla heet Godzilla, omdat er 22 films vóór kwamen die zo heten, min of meer dezelfde inhoud hadden en allemaal gekoppeld werden aan de verkoop van speelgoed. We hebben de essentie van het concept niet onder stoelen of banken gestoken, we hebben een Godzilla-film gemaakt. Een die volgens mij beter, groter en wilder is en volledig aansluit bij het hedendaagse verwachtingspatroon, maar uiteindelijk blijft het een Godzilla-film. Luister: Independence day is een film die wereldwijd achthonderd miljoen dollar opleverde, voor Titanic was het de op een na meest succesvolle film aller tijden. Het speelgoed verkocht voor geen meter. Dat dat nu wel zo is komt doordat het beter speelgoed is en de film zich er beter voor leent, hij richt zich meer op kinderen. Is dat verkeerd? Ik denk het niet, net zomin als het verkeerd is dat Jurassic park zoveel speelgoed verkocht, dat doet geen enkele afbreuk aan de kwaliteiten van de film. Is E.T. niet de beste film aller tijden omdat het speelgoed toevallig goed verkocht? Natuurlijk niet. Speelgoed kan een exploitatie van een film zijn, of een voortzetting ervan. In het eerste geval komt dat altijd doordat de filmmakers er niets mee te maken willen hebben. Wij hebben ons intensief met het speelgoed bemoeid, ervoor gezorgd dat het er precies zo als de film uitziet, en daar ben ik trots op."
Emmerich windt zich vooral op over de kritiek op de campagne: "Er is toch niets mis met een geniale marketing-campagne? Sony heeft een geweldige prestatie geleverd, dat is toch niet verkeerd? En waarom krijgen alleen wij de wind van voren, terwijl Armageddon en The X-files net zo’n omvangrijke campagne hebben? Het is de taak van de filmpers om genrefilms in een historisch kader te plaatsen, niet om campagnes te beoordelen. En vergeleken met eerdere monsterfilms valt er op onze prestatie niets af te dingen. Wij hebben een voor de goegemeente belachelijk genre onder handen genomen en de zalen lopen vol. Maar dat wordt niet geconstateerd. Ik ben niet uit op schouderklopjes, maar zou het aardig vinden als men de realiteit onder ogen zag. Het is zo gemakkelijk om genrefilms en spektakelfilms belachelijk te maken, om er op neer te kijken. Maar ja, je bent natuurlijk snel uitgeschreven als je stelt dat het een geweldige rit is, en dus moet er gezeurd worden over aspecten die helemaal niet ter zake doen."

Hamburger
Emmerich en Devlin maken zich kwaad wanneer ze als calculerende zakenmannen worden afgeschilderd. De regisseur maakt films "uit liefde voor het medium", de producent zou graag zien dat er met twee maten gemeten wordt. Devlin: "Er is een groot verschil tussen een ‘movie’ en een ‘film’, er gelden andere criteria. Als je een ‘film’ maakt moet je zorgen dat je een verdomd goed doordachte opinie overbrengt, dat je echt wat te melden hebt, want je mikt op hogere doelen. Als je een ‘movie’ maakt is het je taak mensen te vermaken, dat ze lachen, in spanning zitten of een kick krijgen. Is een hamburger voedsel of handel? Ik denk dat het voedsel is. Het is geen steak, maar het is heerlijk als je trek hebt in een hamburger. Ons doel is een heerlijke hamburger te serveren. Wij schamen ons niet voor onze passie voor genrefilms, wij voelen ons niet verheven boven de materie, we zijn niet cynisch over ons werk. We gaan net zo gepassioneerd te werk als Scorsese, we doen een ander ding, maar met dezelfde overtuiging. Ik ben ervan overtuigd dat dat de enige manier is om die passie op een groot publiek over te dragen. We maken deze films niet omdat we denken dat het kassakrakers zullen worden, we maken ze omdat we echt van genrefilms houden en doodgebloede genres nieuw leven in willen blazen. En zie, nu regent het rampenfilms en je kunt er vergif op innemen dat er de komende jaren veel monsterfilms gemaakt zullen worden. Het stoort me dat critici niet onderkennen dat genrefilms de hele filmwereld op de been houden. In het jaar dat kassakrakers als Independence day, Twister en Mission: impossible een enorm aandeel in de totale recette hadden, wonnen onafhankelijke films alle Oscars, het werd het jaar van de onafhankelijke film genoemd. Wanneer de studio’s enorme opbrengsten halen met genrefilms zijn ze sneller bereid met onconventionele films risico’s te nemen, de markt vergroot zich, hij wordt niet kleiner zoals sommigen denken. Twintig jaar geleden hadden kleine, artistieke films in de Verenigde Staten geen enkel platform, nu heb je een gespecialiseerde keten als Laemmle’s, gebouwd met studiogeld dat door grote publieksfilms gegenereerd werd. Dat soort films zullen nooit op zevenduizend schermen worden uitgebracht, omdat ze een kleinere doelgroep aanspreken, maar die doelgroep wordt nu bediend omdat de hele branche meer geld te verteren heeft."

Bart van der Put

Enkele originele Japanse Godzilla-films zijn van 1 tot en met 3 oktober te zien tijdens het Scary Monster Weekend in ’t Paard in Den Haag en van 1 tot en met 21 oktober tijdens het Incredible Strange Monstermovies-festival in de Melkweg in Amsterdam. De expositie Godzilla, King of the Monsters is nog tot en met 11 oktober te zien in het Nederlands Filmmuseum in Amsterdam.