Die Wand

Waar is de wereld gebleven?

  • Datum 06-06-2013
  • Auteur
  • Categorieēn RecensiesGeen categorie
  • Thema
  • Gerelateerde Films Die Wand
  • Regie
    Julian Pölsler
    Te zien vanaf
    01-01-2012
    Land
    Duitsland
  • Deel dit artikel

Een vrouw teruggeworpen op zichzelf, dat is het uitgangspunt van Die Wand. Maar hoe breng je eenzaamheid en isolement overtuigend op het doek?

Het is een klassieke mime-act: twee vlakke handen, op oorhoogte opgestoken — en we zien een raam, een glazen deur, of een denkbeeldige muur. In Die Wand moet Martina Gedeck dit kunstje opvoeren om de onzichtbare wand te suggereren die haar van de ene op de andere dag heeft afgesloten van de buitenwereld. Ze is net niet vaardig genoeg om de illusie echt op te roepen, maar omdat we de truc kennen, begrijpen we het beeld. Het surrealistische van zo’n wand, midden in de Oostenrijkse Alpen, is maar een van de problemen waarvoor filmmaker Julian Pölsler een oplossing moest zien te vinden, toen hij besloot om zijn lievelingsboek Die Wand van Marlen Haushöfer te verfilmen. De roman is het in retrospectief opgetekende verslag van de tweeëneenhalf jaar die de vrouw in eenzaamheid heeft doorgebracht sinds een mysterieuze ramp de wereld trof. Een ramp waarvoor het keteldal, waar zij in het jachthuis van vrienden logeerde, op miraculeuze wijze gespaard blijkt te zijn. Een geluk of juist een groot ongeluk? In de situatie waarin zij zich bevindt is dat een futiele vraag. Veel urgenter is het om erachter te komen welke voorraden er in het huis te vinden zijn, en welke overlevingskansen en gevaren de omringende natuur herbergt.
In voice-over leest Gedeck delen van het verslag, terwijl zij te zien is in de situaties die ze beschrijft. Vanuit narratief oogpunt is dat dubbelop, maar dramatisch gezien eerder tegenstrijdig. Terwijl haar droog opgeschreven gedachten, emoties en herinneringen ons in het hoofd van de naamloze vrouw brengen, maakt het beeld ons weer tot toeschouwer van haar situatie. En die wordt nu juist gekenmerkt door het ontbreken van een perspectief van buiten.
Gedeck maakt de eenzaamheid zichtbaar, met een naar binnen gerichte blik en een gezicht dat de gewoonte tot glimlachen heeft verleerd. Maar waarom is dat gezicht zo vaak in beeld? In de overlevingsmodus waarin de vrouw terechtkomt, gaat het eerder om handen, voeten, tanden. Om de aarde, het hout en het hooi. En de dieren. Jachthond Luchs is bij haar achtergebleven en een drachtige koe en een kat duiken op vanuit het bos. Hun gezelschap en de zorg voor hen houden de vrouw op de been. Hoe zij hen observeert en zich verplaatst in hun psyche, hoe ze zich tot de omringende natuur verhoudt en hoe ze zich geleidelijk aan schikt in haar lot: dat zijn de onspectaculaire, maar niet minder boeiende ingrediënten van deze Robinsonade. Aan het verhaal ligt het niet, maar de al te letterlijke aanpak van deze verfilming verhindert dat Die Wand werkelijk op zichzelf kan staan.

Sasja Koetsier