A DREAMSCAPE, GAMBLING IN AMERICA

Hunkering naar het grote geld en geluk

Hulplijn voor gokverslaafden

De nieuwe documentaire van Bernie IJdis is in de eerste plaats een film over gokken in de Verenigde Staten. De maker schetst een beeld van het legale gokwezen in Amerika, maar geeft tegelijkertijd een schat aan dieper liggende informatie over de Amerikaanse samenleving, de American dream en het failliet daarvan.

IJdis baarde eerder opzien met De pitch, een documentaire over de met veel geld, prestige en stress gepaard gaande strijd tussen twee reclamebureaus om een grote klant binnen te halen. In A dreamscape, gambling in America toont hij opnieuw de ins en outs van een wereld die voor de consument maar gedeeltelijk bekend is. Bij De pitch was dat de wereld van de reclame, dit keer wordt de gokindustrie doorgelicht. Big business waarbij het net als in de reclame draait om het verkopen van dromen.

Speelplaats
Aan de hand van min of meer op zich zelf staande scènes, zonder een vaste hoofdpersoon, laat IJdis zien hoe het gokwezen is ingeburgerd in de Amerikaanse samenleving. Als in een achtbaan wordt de kijker meegevoerd in de verslavende gokwereld. Van de casino’s van Las Vegas, Atlantic City en Minnesota naar de bingo’s, de staats- en krasloterijen, de paardenraces en het rad van fortuin. Iedereen heeft zijn eigen reden om met gokken bezig te zijn; de winners, de verliezers en de ondernemers. De belofte van het gokken heeft te maken met de belofte van het land. Zoals één van de mensen in de film uitlegt: "Americans have to win, you grow up with it". De drang om te winnen, om beter te zijn dan de ander, begint al op de speelplaats. Een man wiens uiterlijk veel overeenkomsten vertoont met dat van Dennis Hopper in Blue velvet, vertelt terwijl hij zich rond laat rijden in zijn auto met chauffeur, wat de aantrekkingskracht is van geld op vrouwen. En tijdens een onspannend gesprek met zijn toch zeker twintig jaar jongere vriendin in een bubbelbad verklaart hij dat zijn gokmanie voortkomt uit een chemische behoefte aan risico.
IJdis observeert en registreert haarscherp. Hij rijdt mee in de speciale touringcar die vooral vijftigplussers naar de plaats van bestemming brengt, het casino. Hij laat mensen vertellen dat ze gokken om actief te blijven, zoomt vervolgens in op een rolstoel en toont de geplamuurde dames op leeftijd met hun popcornbekers vol muntjes achter de fruitautomaten. Het betreft hier de realiteit, maar de Amerikaanse werkelijkheid grenst aan pure fictie. Elke verdere vorm van commentaar is daarbij overbodig.
Het lijdt geen twijfel dat deze zoektocht naar het geluk zijn keerzijde heeft. Die wordt ook getoond. De telefonische hulpdienst voor gokverslaafden en een steeds groter wordende groep sociaal zwakkeren, die in hun bestaansminimum blijven hopen dat hun kansen zich eens zullen keren. Om de kans op geluk te vergroten laten zij zich tot die tijd allerlei poeders, kaarsen en olieën aansmeren.

Geoliede machine
De kaleidoscopisch opgebouwde film toont ook een blik achter de schermen; een surveillanceroom waarin honderden camera’s registreren wat er op de speeltafels gebeurt, de fabriek waar de spelfiches worden gemaakt, de computersystemen die er aan te pas komen om alle uitslagen van toto, lotto en paardenraces te registreren en de bureaus die het grote geld van loterijen mogen uitkeren aan de gelukkige winnaars. Eén zo’n directeur: "Het zijn allemaal vrienden van me geworden". Ook het straatbeeld wordt voor een groot deel bepaald door backgammon, dobbelen en bijvoorbeeld billboards van opkopers waar men leningen kan krijgen van vier maanden met juwelen en goud als onderpand. Uit alles blijkt dat de gokindustrie in de Verenigde Staten werkt als een goed geoliede machine. De expansiedrift van deze industrie is grensoverschrijdend. Zo filmt IJdis ook tijdens een gamblingcongres annex beurs. Produkten van de spelletjescultuur zijn een bloeiend exportartikel voor Amerika. De gevolgen daarvan zullen hun uitwerking in Europa niet missen. Een voorproefje hiervan is de introductie in Nederland van een miljoenen omvattende krasloterij in april van dit jaar.

A dreamscape is een vakkundig gemaakte film, bevat een duizelingwekkende dosis informatie en verplaatst zich in hoog tempo van de ene lokatie naar de andere. De kijker wordt meegesleurd in elkaar afwisselende stemmingen van spanning, sensatie, overwinning en ellende. Net als in De pitch brengt IJdis door zijn scherpe observatievermogen en vloeiende montage (Emile Bensdorp) een enorme spanning in de film die de kijker aan het scherm kluistert en meezuigt in een wereld die gebaseerd is op de aantrekkingskracht van dromen en geluk en alleen maar kan bestaan door de menselijke behoefte hieraan.

Denise van Laar