The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Amar Kanwar nieuws

"Ik wil verstoren en helen tegelijkertijd"

Vandaag worden de Prins Claus Prijzen uitgereikt. Onder de laureaten bevindt zich Amar Kanwar (1964). De Indiase filmmaker, kunstenaar en activist maakt films en cinematografische installaties waarin hij machtspolitiek, geweld, seksualiteit, ecologie en rechtvaardigheid onderzoekt. "Mijn werk is een esthetische oplossing voor een ethische vraag."

Kanwars werk wordt regelmatig vertoond op filmfestivals. Zo was A Season Outside in 2007 te zien tijdens het IFFR. Zijn complexere filminstallaties vinden hun weg naar het internationale museumcircuit. Kanwar was de afgelopen vier edities van Documenta, 's werelds belangrijkste supertentoonstelling, onderdeel van de programmering. Behalve A Season Outside (1997) behoren A Night of Prophecy (2002), The Lightning Testimonies (2007) en The Torn First Pages (2004-2008) tot zijn sleutelwerken.

Uw werk neemt vele verschillende vormen aan, van traditionele single screen projectie tot installatie met heel veel schermen. Waarom deze diversiteit aan verschijningsvormen? "De inhoud bepaalt de vorm. The Torn First Pages is bijvoorbeeld een installatie met negentien schermen. Dat werk gaat over een boekverkoper in Birma die de staatspropaganda uit boeken verwijderd en daardoor in de gevangenis terechtkomt. Toen ik mijn materiaal ging monteren, had ik wel vier of vijf films. En dat is ook logisch. Er is niet één Birma, maar wel een dozijn. En daarbinnen hebben mensen verschillende ervaringen. Er zijn studenten die op een dag gaan demonstreren, gedwongen worden te vluchten en de volgende vijfentwintig jaar niet meer thuiskomen. Anderen belanden in de gevangenis. Weer anderen zijn het slachtoffer van etnische zuiveringen.
Alles wat je hierover probeert te vertellen is incompleet en onvoldoende. Maar in plaats van te proberen het compleet te maken, wil ik me verhouden tot de fragmenten op zo'n manier dat het begrijpelijk wordt. Het gaat niet om een chronologische vertelling. Het gaat om het gelijktijdig ervaren van verschillende realiteiten en tijden. Het echte verhaal ligt ergens tussen die afzonderlijke perspectieven. Alleen dan kun je je enigszins voorstellen wat het betekent om een gevangenisstraf van 55 jaar opgelegd te krijgen, te moeten vluchten naar een klein stadje in Amerika of je familie opgepakt zien worden nadat je uit heimwee eens naar huis hebt gebeld. Als je dit soort dingen reduceert tot een human interest-verhaal dan reduceer je de betekenis van de worsteling die hieronder ligt."

The Lightning Testimonies gaat over verkrachting. In The Sovereign Forest wordt milieuvervuiling door multinationals aan de kaak gesteld. En The Torn First Pages draait om staatsonderdrukking. Waarom speelt geweld altijd zo'n centrale rol in uw werk? "De wereld wordt gevormd door geweld. En de grote vraag is: hoe kunnen we dat geweld begrijpen en er op antwoorden — maatschappelijk, persoonlijk en politiek? Het gaat ook om de impact en de gevolgen van geweld, zoals de immigrantenstromen waar Europa nu mee te maken heeft. Geweld is er altijd geweest, is nu niet per se erger dan vroeger. Maar wat je de afgelopen jaren wel ziet is dat er steeds meer overheden zijn die openlijk geweld bepleiten. Zie bijvoorbeeld de Filipijnen onder Rodrigo Duterte."

En hoe zit het met India? "In India is nu een partij aan de macht [de hindoe-extremistische BJP, ED] die openlijk tegen minderheden is: tegen moslims in eerste instantie maar ook tegen christenen en vrouwen. Haat is de basis. Deze partij is een direct afgeleide van de groep die in de jaren vijftig betrokken was bij de moord op Mahatma Gandhi. En die zit nu in het parlement. Het geweld is geïnstitutionaliseerd. Ze hebben zelfs Gandhi geannexeerd als een symbool voor reinheid. Dat doen ze allemaal heel slim, met digitale middelen en massale propaganda. Het lijkt daarin erg op wat Erdogan doet in Turkije."

Wat kunt u daar tegen doen als maker?
"De propaganda neemt een grote vlucht. Het gaat om een systematische samenwerking tussen commerciële bedrijven, een reclamebureau, een politieke partij en een religieuze organisatie. Die komen vrijwel ieder uur met nieuwe informatie die een groot publiek bereikt. Daarnaast wordt er veel nepnieuws verspreid waarmee binnen één dag de uitslag van een verkiezing kan worden omgebogen.
Het is vrijwel onmogelijk om die propagandamachine te pareren. Maar we moeten proberen zoveel mogelijk nepnieuws te ontmaskeren. Daarnaast geloof ik in de kracht van poëzie. Met poëzie kun je door de haat en de leugens heen breken. Uiteindelijk zijn mensen ontvankelijk voor de redelijkheid van poëzie, liefde en iemand die bedachtzaam spreekt."

Maar dan moet u die mensen wel kunnen bereiken. Hoe moeilijk is het voor u om in India films te maken en vervolgens te distribueren? "Op dit moment is er een Bollywood-film [Padmavati, ED] die het zwaar heeft in India. Religieuze leiders hebben de film veroordeeld, de studio wordt bedreigd en er is zelfs een prijs gezet op het leven van de hoofdrolspeelster. Maar het ergste is dat de chief ministers van vijf deelstaten dit geweld steunen en de film hebben verboden — zonder hem te zien! Dat is het klimaat waarin wij moeten opereren.
Natuurlijk, werk dat heel direct over seksueel geweld gaat of ecologische misdaden roept weerstand op. Maar zoals Iraanse filmmakers kinderen inzetten om de censuur te omzeilen, zo zet ik poëzie in."

Kunt u een voorbeeld geven? "The Lightning Testimonies gaat expliciet over seksueel geweld dat recent gepleegd is door Indiase militairen. Ze worden zelfs met naam en toenaam genoemd. Maar ik zet er het verhaal tegenover van troepen die tijdens de afsplitsing van Bangladesh in 1947 dezelfde misdaden begingen. Op die manier gaat het niet meer om de nationaliteit van de dader, of zijn religie. Die context haal ik weg waardoor ik het geheel van een andere context kan voorzien, en hopelijk een ander perspectief."

Hoe reageert het publiek op dit soort beelden? Bent u ooit bedreigd? "Ja, dat is gebeurd. En er zijn verschillende manieren om daar op te reageren. Naar de politie stappen is echter niet de juiste, mijns inziens. Toen ik The Lightning Testimonies liet zien in Assam, de regio waar het seksuele geweld had plaatsgevonden, heb ik eerst een jaar lang overleg gehad met maatschappelijke organisaties, bureaucraten en allerlei individuen. Uiteindelijk heb ik de film getoond met in de ruimte direct ernaast een grote hoeveelheid documentatie: krantenartikelen van de afgelopen vijfentwintig jaar over seksueel geweld in de regio, rechtbankverslagen, politierapporten en meer. Als mensen kwamen protesteren, wees ik ze op al die informatie: dit is niet een verhaal dat ik verzonnen heb, er zijn meer bronnen. Het was mijn back-up. In sommige gevallen kon ik mensen overtuigen. Maar het belangrijkste was dat ik het werk op deze manier kon beschermen. En het werkte. Ik had verwacht dat we na drie dagen de deuren zouden moeten sluiten maar uiteindelijk stond de tentoonstelling vijf maanden."

Heeft u hoop op verandering in India? "We bevinden ons op een kantelpunt. Er zijn mensen die de fascistische agenda van de huidige regering doorzien, de manier waarop de taal van ontwikkeling en vooruitgang wordt ingezet om geïnstitutionaliseerd geweld te legitimeren. Ik ben een optimist. Ik denk dat er een omslag komt. Er is al het nodige verzet. Anderzijds zie ik ook dagelijks de propagandamachine aan het werk."

Gaat uw nieuwe film ook hier over? "Op een bepaalde manier wel, ja. Ik probeer een hallucinant antwoord te vinden op het geweld. Het is een fictief verhaal over een professor die zich terugtrekt in het absolute duister en vanuit die heart of darkness probeert te zien, een visie te ontwikkelen. Het is een contemplatief werk."

U refereerde eerder aan Turkije. Aangezien u al een film maakte over Birma, is het voor te stellen dat u een film zou maken over Turkije? "Als je me het een jaar geleden zou hebben gevraagd, zou ik nee hebben gezegd. Maar nu zeg ik ja. Ik voel de behoefte om Erdogan te verbinden met Modi [BJP-voorman en huidige premier van India] en Duterte. Alle drie die mannen hebben een grote, toegewijde organisatie die tot in de haarvaten van de maatschappij is doorgedrongen en die het leven van andersdenkenden of minderheden kapot kan maken."

Wat wilt u bereiken met uw films? Wat wilt u dat mensen mee naar huis nemen? "Ik wil tegelijkertijd verstoren en helen. Dat verstoren heeft te maken met het afbreken van vooroordelen en aannames. Maar ik wil ook mensen weer heel maken en kracht geven. Ik noem het geen catharsis. Dat is een te groot woord, te pretentieus. Het gaat om een bescheiden duwtje waardoor posities net even veranderen."


Edo Dijksterhuis

Amar Kanwar spreekt op 7 december tijdens Louder than Words: Global Leaders on the Frontline of Culture (Compagnietheater, Amsterdam).


top
nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
09 December 2017
Berlinale opent voor het eerst met animatiefilm. Tarantino maakt film over moord op Sharon Tate. En hij werkt met J.J. Abrams aan een Star Trek-film. Tulipani publieksfavoriet in Tallinn. Eerste Oscar-indicaties. Ton van Dijk bepleit afschaffen omroepen. Film over Queen vertraagd door gedoe rondom regisseur. Netflix-app in 4 miljoen Nederlandse broekzakken. Geoffrey Rush in opspraak. Travolta wil Gotti naar Cannes of Venetië brengen. Vier projecten in de running voor De Verbeelding.
>> Lees verder

nieuws

4DX: overtreffende trap in bioscoopervaring

4DX: overtreffende trap in bioscoopervaring
07 December 2017
Sinds gisteren heeft Nederland er een nieuwe manier van filmkijken bij: 4DX. De 'vierde dimensie' bestaat uit bewegende stoelen, geur, weereffecten en zelfs een kwispelende kuitenkietelaar. Niet alleen ogen en oren worden bediend maar alle zintuigen. De Filmkrant ging voor een testritje naar Pathé De Kuip in Rotterdam.
>> Lees verder

nieuws

Focus: Paris, Texas in Q-Cinema

Focus: Paris, Texas in Q-Cinema
07 December 2017
Je kon er al repetitieruimtes huren, naar optredens luisteren en het café/restaurant/hotel bezoeken, maar Q-Factory in Amsterdam vertoont nu ook (muziek)films. Te beginnen met Wim Wenders' geweldige klassieker Paris, Texas.
>> Lees verder

nieuws

Nederlandse kans bij European Film Awards korte film

Nederlandse kans bij European Film Awards korte film
06 December 2017
Van een verlaten Grieks vakantieoord tot een robot die zich ontpopt tot stand-up comedian: de vijftien korte films die zijn genomineerd voor de European Film Awards is een bonte verzamelkast met de Best of the Fest. Nederland is vertegenwoordigd met Information Skies. Op 9 december is de uitreiking in Berlijn live te volgen.
>> Lees verder

nieuws

"Ik wil verstoren en helen tegelijkertijd"


06 December 2017
Vandaag worden de Prins Claus Prijzen uitgereikt. Onder de laureaten bevindt zich Amar Kanwar (1964). De Indiase filmmaker, kunstenaar en activist maakt films en cinematografische installaties waarin hij machtspolitiek, geweld, seksualiteit, ecologie en rechtvaardigheid onderzoekt. "Mijn werk is een esthetische oplossing voor een ethische vraag."
>> Lees verder

nieuws

Links

Links
03 December 2017
De echte vluchtelingen van Casablanca, hoe indie-regisseurs de sprong naar de blockbusters maken, wat we aanmoeten met de kunst van monsterlijke mannen, Daniel Day-Lewis over zijn keuze om met acteren te stoppen, de evolutie van Pixar en de finesses van Baby Driver.
>> Lees verder

nieuws

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week

It's a wrap: en verder nog in het nieuws deze week
02 December 2017
IFFR maakt themaprogramma's bekend. Vrije Vogel wint prijs in India. Duurste Bollywood-film ooit wekt toorn hindoe-extremisten. Biografie Jeroen Willems in de maak. Amerikaanse remake Hollands Hoop heet Kilroy Country. Bram Fischer krijgt release in VS. Robby de robot duurste filmrekwisiet aller tijden. Ierse prijs voor #tagged. Rico Verhoeven in film met Van Damme en Tyson. Zeeuwse documentaire onderscheiden in Peru. Realiseringsbijdrage voor twee Nederlandse coproducties.
>> Lees verder

nieuws

Eerste niet-westerse sciencefiction festival ter wereld

Eerste niet-westerse sciencefiction festival ter wereld
01 December 2017
Witte macho-helden redden de aarde, liefst bewapend met allerlei hightech gadgets waarvan de handleiding uiteraard is opgesteld in het Engels. Dat sciencefiction niet per se een westerse aangelegenheid is, blijkt uit Other Futures. Het festival, dat eerste en enig in z'n soort is, belicht niet-westerse sciencefiction in literatuur, beeldende kunst, muziek en natuurlijk film.
>> Lees verder

nieuws

Grimmige tijden: European Discovery 2017 — Prix FIPRESCI

Grimmige tijden: European Discovery 2017 — Prix FIPRESCI
29 November 2017
Het is niet raar als vijf films uit verschillende landen, over verschillende overwerpen en van totaal verschillende regisseurs weinig overeenkomsten hebben. Maar de genomineerden voor de beste debuterende regisseurs bij de European Film Awards 2017 hebben een ding gemeen: een grimmige sfeer. Een teken van de tijd?
>> Lees verder

nieuws

Filmbranche benoemt onafhankelijk vertrouwenspersoon

Filmbranche benoemt onafhankelijk vertrouwenspersoon
28 November 2017
De #metoo-storm die de afgelopen weken over het land heeft geraasd, is niet zonder gevolgen gebleven. De Nederlandse Beroepsvereniging voor Film- en Televisiemakers (NBF) benoemt een vertrouwenspersoon bij wie iedereen uit de sector terecht kan met klachten. De NBF moedigt andere verenigingen aan hetzelfde te doen.
>> Lees verder