Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Plan C Boeken: Lachen, gieren, brullen om de Nederlandse film

Een ambitieus boek over Nederlandse kome­dies wil een eind maken aan de beperkte academische aandacht voor de Nederlandse film.

Door André Waardenburg

In de inleiding bij zijn omvangrijke Humour and Irony in Dutch Post-War Fiction Film stelt Peter Verstraten dat er op academisch gebied te weinig aandacht is voor de Nederlandse film. Die wordt meestal weggestopt, bijvoorbeeld in een blokje over literatuurverfilmingen bij de studie Literatuurwetenschap. Het boek is zowel een poging dit recht te zetten als een mogelijk begin van de academische discipline 'De Nederlandse Cinema'.
Verstraten somt een aantal boeken op die aan Nederlandse films zijn gewijd en wijst vervolgens op hun tekortkomingen: te journalistiek, te weinig gericht op filmanalyse of te historisch. Wat Verstraten, als universitair docent film- en literatuurwetenschap verbonden aan de Universiteit van Leiden, daar tegenover stelt is ambitieus. Zijn 410 pagina's tellende studie — inclusief notenapparaat en index — is te karakteriseren als een taxonomie van een deelgebied van de Nederlandse speelfilm. Verstraten beperkt zich namelijk tot wat je voor het gemak als komedie zou kunnen omschrijven. Hoewel zijn titel aangeeft dat het om naoorlogse films gaat, smokkelt hij de vooroorlogse film Komedie om geld (1936) zijn boek in — vooral vanwege het eerste woord uit de titel zou je denken. Verstraten deelt zijn corpus humoristische films op in een flink aantal subcategorieën. Over die indeling heeft hij goed nagedacht. Op de eerste twee hoofdstukken na gaat het van wat je als milde humor zou kunnen karakteriseren (Fanfare), via het absurdisme van Alex van Warmerdam naar wat Verstraten het 'groteske' noemt en waar hij films als Plan C en De vierde man toe rekent. In totaal zijn er zes hoofdstukken, die elk gewijd zijn aan een bepaald type humor: van ironie tot camp, en van 'neurotische' romances tot zwarte humor. Daarin bespreekt hij films die elk weer een aspect illustreren van het type humor dat hij aan de orde stelt. In het hoofdstuk over camp gaat het onder andere over De tranen van Maria Machita, Ja zuster, nee zuster en Chez Nous. Maar ook Flodder en New Kids: Turbo!, Spetters en Simon of Rent a Friend en Bro's Before Ho's komen langs. Verstraten geeft zijn filmanalyses 'humoristische' titels mee. Daar begeeft hij zich op glad ijs, want hoe leuk is het om De jurk en Grimm als 'middle-of-the-road absurdism' te betitelen of Zusje als 'The brother with a movie camera'?
Soms leiden al die subcategorieën tot conceptuele verwarring. Op zich is het juist om Paul Ruvens afstudeerfilm De tranen van Maria Machita te vergelijken met de geheel gezongen musicals (zoals Les parapluies de Cherbourg) van Jacques Demy, maar dit doen binnen het hoofdstuk over camp suggereert dat de films van Demy camp zijn — een misvatting.
Dat is een klein bezwaar vergeleken met een grote bedenking die je tegen het héle boek kunt hebben. Die is van methodologische aard. Hoe nuttig is het om eerst tientallen films te selecteren die grappig, ironisch, sarcastisch of zwart komisch zijn en vervolgens quasi-verbaasd vast te stellen dát de films die zijn uitgekozen op een of andere manier humoristisch zijn, om dan omstandig uit te leggen op welke wijze ze dat zijn.
Verder is het altijd lastig te omschrijven wat humor nou eigenlijk is. Verstraten valt terug op een aantal klassieke theorieën, waaronder die van Freud en de filosoof Bergson. Hij noemt Huizinga's Homo ludens maar zegt vreemd genoeg niets over de meer recente en in wetenschappelijke kringen breed omarmde 'benign violation theory' van humor. Een gemiste kans.
Het levert al met al een boek op dat vanwege zijn ambitie bewondering oproept maar ook vaak frustreert. Op elke bladzijde staat wel iets voor de hand liggends of overbodigs (want waarom uitleggen wie Freek de Jonge is?). Uiteindelijk is het Verstratens verdienste dat je ondanks alles het boek toch steeds weer oppakt.

Humour and Irony in Dutch Post-War Fiction Film | Peter Verstraten | 2016, Amsterdam University Press | 410 pagina's | €99,00 of gratis via oapen.org/search?identifier=605038


Boeken kort

Séances re-wiring images in the Amsterdam underground | Cecilia en Jeffrey Babcock | 2016, Independent | €13,00
Sinds 2006 organiseert Jeffrey Babcock in Amsterdam filmvertoningen op alternatieve plekken zoals de OT301, De Nieuwe Anita en het teloorgegane Slangenpand. De meeste films die hij vertoont stammen net als de plekken waar de vertoningen worden gehouden, uit de tegencultuur van de jaren 70 en 80. Toen begonnen regisseurs Fassbinder en Pasolini (om maar twee van de grootste namen te noemen) controversiële thema's te gebruiken in hun films, en probeerden ze de grens tussen experimenteel filmen en experimenteel leven uit te wissen. Vanuit deze gedachte, dat film en leven elkaar kunnen voeden, verrijken en ontregelen, schreef Jeffrey samen met Cecilia Babcock over de films die onze normen over seks, relaties, religie en cultuur bevragen.

Real People on Camera The Producer's Play­book | Amy DeLouise | 2016, Routledge | €34,95
Iedereen die zich bezighoudt met film- en tv-productie krijgt te maken met wat Amy DeLouise voor het gemak 'echte mensen' noemt: mensen die voor de camera verschijnen zonder dat ze daarvoor zijn opgeleid. Voor makers levert dat vaak problemen en dilemma's op. Zo zijn de verhalen van personages soms zo persoonlijk of pijnlijk dat ze niet na te spelen of in beeld te vangen zijn. DeLouise laat door middel vanhaar eigen ervaringen zien hoe je met zulke 'echte mensen' kunt werken. Waarbij de voetnoten en checklists je bewust maken van alle valkuilen en mogelijkheden die er bij het werken met 'echte mensen' komen kijken.

Meryl Streep, de geboorte van een icoon | Michael Schulman | 2016, Kosmos Uitgevers | €19,99
Je zou kunnen zeggen dat met elke geslaagde rol die een goede acteur (m/v) speelt, het enigma rondom het eigen leven van deze acteur groeit. Wat gaat er eigenlijk om in het hoofd van iemand die een Joodse gevangene in Auschwitz speelt (Sophie's Choice, 1983), later overtuigend in de rol van een katholieke non in New York kruipt (Doubt, 2009) en enkele jaren later een Oscar wint voor haar vertolking van Margaret Thatcher (The Iron Lady, 2012)? Kortom: wat denkt Meryl Streep? Precies die vraag stelde Michael Schulman zichzelf bij het schrijven van Meryl Streep, de geboorte van een icoon. Door uit interviews te putten met Streep, haar vrienden, familie en mensen die met haar hebben gewerkt, probeert Schulman een beeld te schetsen van de innerlijke ontwikkelingen die Streep tijdens haar glansrijke carrière heeft doorgemaakt. Een boek voor iedereen die wil weten hoe Streep denkt over bijvoorbeeld het feminisme, de liefde, het huwelijk en de opofferingen die iemand voor het beroep van actrice moet maken.

Samenstelling Jorik Galama | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 020-622 6489 | theatre and­filmbooks.com.



top
Artikelen
Speelfilmpremières op het NFF De boekverfilming is weer helemaal terug
Acht regisseurs over hun inkomen 'Veel mensen denken dat ik tonnen per jaar verdien'
De 16de Filmbonzen Top 20 Bobo's en beeldbepalers

Interviews
Joost van Ginkel over The Paradise Suite Op naar Los Angeles
Erik de Bruyn over J. Kessels 'Misschien is J. Kessels een B-film'
Thomas Rosenboom over Publieke werken 'Ik kan het boek heel makkelijk loslaten'
Tom Fassaert over A Family Affair Geheimen en familievetes
Ester Gould over A Strange Love Affair with Ego 'We verwachten te veel van onszelf'
Boudewijn Koole over Beyond Sleep 'Laat je vallen'
David Verbeek over Full Contact Het trauma van de virtuele jager
Fiona Tan over History's Future 'Als je je geheugen kwijt bent, dan ben je jezelf kwijt'
Paul Verhoeven over Elle 'Zo leuk is het niet om een film te maken'
Michael Dudok de Wit over The Red Turtle 'Ghibli noemde het een Japanse film' (Nederlanders in Cannes)
Michael Dudok de Wit over The Red Turtle Tijdbewakers in een oneindige zee
Paul Verhoeven en Isabelle Huppert over Elle 'So far so good'

Rubrieken
Actie! Op de set van History's Future
Actie! Op de set van The Paradise Suite
Actie! Op de set van Of ik gek ben
Actie! Op de set van Een echte Vermeer
Boeken: Lachen, gieren, brullen om de Nederlandse film


Recensies
Alberta Hiken met een Albert Heijntasje
Ants on a Shrimp Wild versus krultang
Auf der anderen Seite Twee kisten
Beyond Sleep Dwalen in een slapeloos moeras
Bezness as Usual (Alex Pitstra over) 'Ik zit in een spagaat'
Bodkin Ras Echte rouwdouwers
Een dag in 't jaar (Margot Schaap over) Elke derde zaterdag 2 uur later
De rouille et d'os Niet kwaad en niet goed
Dear White People Over de Amerikaanse koude burgeroorlog. En de onze.
Een echte Vermeer Geschiedvervalsing
Elle Laat je vijand binnen
A Family Affair De camera en de open wond
Full Contact Als een videogame
De grote Zwaen Wegkomen met een graai in de tas
De held Schieten of niet schieten, dat is de vraag
History's Future De engel van de geschiedenis
Ik wil gelukkig zijn Fien de la Mar hypnotiseert
J. Kessels Ronkende orgie van bier en frituurvet
Jheronimus Bosch — Touched by the Devil De schilder waar we bijna niks van weten
Knielen op een bed violen Radicaliserende gristen
Kriterion sinds '45 Eeuwig jong
Lang leve de Koningin Esmé Lammers: Niets is krachtiger dan de eigen fantasie
Mammal (Rebecca Daly over) Moederzorg en dierlijke lust
Of ik gek ben Lachen in een tbs-kliniek
Onder de oppervlakte Aangevreten boerenland
Out of Love ♥=boem
The Paradise Suite Tragedie van de hoop
Publieke werken Hoogmoed is van alle tijden
The Red Turtle Gestrand
Riphagen Zeven gulden vijftig per ziel
Samuel in the Clouds (Pieter Van Eecke over) Het druppelt in de Andes
Sketches of Siberia Goudklomp tussen de stenen
Stop Acting Now (Holland Festival) Het wordt veel te gezellig in de Tranenbar
A Strange Love Affair with Ego Voor een narcist stopt het feestje nooit
Strike a Pose (Ester Gould en Reijer Zwaan over) 'Kwetsbaarheid is niet de bouwstof van stadionshows'
Tony Crimineel in de supermarkt
Vox populi Slimme domheid
Waldstille Ook Ben stierf bij de klap
Young Wrestlers (Mete Gümürhan over) In trance trainen
Zwartboek Is dit alles?

archief