Jackie
Sieranevada
Moonlight
Personal Shopper
Paterson
Bruce Willis en Brad Pitt in het gesticht De tragiek van de tijdreiziger

12 MONKEYS

Verenigde Staten, 1996 | Terry Gilliam
Valt de loop der geschiedenis te veranderen door terug te keren in de tijd? Kun je objectief bepalen wat gek is en wat normaal? En hoe weten wij of dat, wat wij als realiteit ervaren ook inderdaad echt is en niet een droom? Deze, en nog veel meer vragen stelt Terry Gilliam in zijn groots opgezette science fictionfilm 12 Monkeys. Niet alle antwoorden zijn even duidelijk, maar ze zijn wel prachtig verpakt in spectaculaire decors.

Het is 2035. Aan het eind van de twintigste eeuw heeft een dodelijk virus het grootste deel van de mensheid uitgeroeid, waarna de overlevenden zich hebben teruggetrokken in stalen holen onder de grond. Een kleine elite van wetenschappers houdt mensen gevangen in veredelde hamsterkooien. Een van de gevangenen, James Cole (Bruce Willis) wordt aangewezen als 'vrijwilliger' om terug te keren in de tijd, naar het moment vlak voordat de ramp zich voltrok. Zoals dat gaat met tijdreizigers werkt ook Cole zich binnen de kortste tijd in de nesten. Hij belandt in een psychiatrische inrichting in het jaar 1990, waar hij onder behandeling komt van psychiater Kathryn Railly (Madeleine Stowe).
Als Cole in onze tijd arriveert, staat voor hem vast dat de ramp zich zal voltrekken, zonder dat hij er iets aan zal kunnen doen. Zijn opdracht is slechts om informatie te verzamelen over het virus, zodat er een oplossing kan worden gevonden in 2035. Maar nadat hij door de wetenschappers een paar keer heen en weer is geslingerd in de tijd, begint hij zich steeds meer te hechten aan de wereld van voor de catastrofe. Dat komt door zijn liefde voor de volgens hem zo frisse lucht die nog niet is bedorven door het virus, maar vooral ook door de romantische gevoelens die hij koestert voor zijn psychiater. Hij stelt zich de vraag die iedere tijdreiziger vroeg of laat moet stellen: "kan ik de geschiedenis terugdraaien of ben ik slechts een willoze acteur in een zich steeds herhalende film?"

Toekomstvisioenen
Het fenomeen van de tijdreis is een glibberig terrein, maar in 12 Monkeys worden de vele valkuilen dankzij een consequent doorgevoerde logica omzeild. De makers waren zich duidelijk bewust van de vele paradoxen die het reizen door de tijd met zich meebrengt en zijn er in geslaagd een geloofwaardig tijdconcept neer te zetten, waardoor de film nergens belachelijk wordt, een euvel waar teveel sf-films aan lijden. Meer nog dan met de mogelijk- en onmogelijkheid van het tijdreizen zelf, houdt de film zich bezig met de gevolgen ervan: vertwijfeld vraagt Cole zich af of hij alles echt beleeft of dat hij, zoals iedereen beweert, inderdaad gek is.
Regisseur Terry Gilliam kon met dit gegeven uitstekend uit de voeten. In 12 Monkeys borduurt hij voort op de zwartgallige toekomstvisioenen die hij schetste in Brazil. Hij doet dat in de van hem bekende verbluffende visuele stijl, daarbij terzijde gestaan door de inventieve produktieontwerper Jeffrey Beecroft. Gefilmd op lokatie in de vervallen binnensteden van Baltimore en Philadelphia ziet 12 Monkeys er uit als een indrukwekkende kruising tussen Brazil, Ridley Scotts Blade runner en Jeunet & Caro's La cité des enfants perdus.

Filmgekken
Alle ingrediënten voor een daverende film zijn aanwezig: een deugdelijke plot, een cast met klinkende namen, schitterende art direction én een avontuurlijk ingestelde regisseur, die heeft bewezen dat hij iets te melden heeft. Toch heeft dit alles niet kunnen voorkomen dat de film onder zijn eigen gewicht bezwijkt. De tragiek van de tijdreiziger biedt op zich al genoeg stof om een film mee te vullen, maar in de ruim twee uur durende film worden ook nog talloze andere onderwerpen overhoop gehaald, waaronder dierenleed, het gebrek aan contact tussen mensen en de afstompende werking van reclame en televisie.
Vooral de psychiatrie, volgens Gilliam de Nieuwe Religie van onze tijd, moet het ontgelden. De regisseur probeert nogal gemakkelijk zijn punt te maken. De inrichting waarin Cole terecht komt is door de filmers gesitueerd in een oud, vervallen gevangenisgebouw met afbladderende verf, roestende hekken en een grote zaal vol gedrogeerde gekken. Zonder meer een prachtige filmlokatie, maar wie met zo'n achterhaald, en toch ook wel erg opzichtig aan One flew over the cuckoo's nest ontleend gekkenhuis komt aanzetten, moet niet net doen of hij een serieuze discussie over moderne gezondheidszorg wil voeren.
Ook de hoofdrolspelers helpen niet echt mee om de film tot een onvergetelijke ervaring te maken. Aan Bruce Willis ligt het niet, die is in zijn rol van gekweld tijdreiziger geheel in zijn element. Madeleine Stowe echter maakt de belofte niet waar. Noch als rationele dokter in het begin van de film, noch als van haar psychiatrisch geloof afgevallen romantica komt ze erg geloofwaardig over, en tussen Willis en Stowe wil het maar niet zinderen. Ook Brad Pitt weet slechts bij vlagen te overtuigen als een gestoorde dierenactivist. Hij doet vreselijk zijn best en acteert wild om zich heen. Maar over de hele linie citeert hij net iets te veel uit het Grote Filmgekkenboek van Jack Nicholson en Dennis Hopper.
12 Monkeys is niet de film geworden die het had kunnen zijn. Toch is het een moedige poging om een intelligente film te maken over een complex gegeven. Daarom, en omdat hij zo mooi gemaakt is, verdient de film het om te worden gezien.

Fritz de Jong



top
12 MONKEYS

April 1996 #166

Produktie
Charles Roven
Regie
Terry Gilliam
Scenario
David & Janet Peoples, gebaseerd op La jetée van Chris Marker (Frankrijk, 1962)
Camera
Roger Pratt
Geluid
Jay Meagher
Montage
Mick Audsley
Muziek
Paul Buckmaster
Met
Bruce Willis
Madeleine Stowe
Brad Pitt
Christopher Plummer

Kleur, 130 minuten

Distributie
UIP
Te zien
vanaf 18 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


1

06
10 Cloverfield Lane
10 ON TEN
10 THINGS I HATE ABOUT YOU
10.000 BC
10.000km
100 JAAR JOHN WAYNE
100% ARABICA
100% DE NOOIJER
DIE 1000 AUGEN DES DR. MABUSE
1000 ROSEN
101 DALMATIANS
DE 101 DALMATIËRS
102 DALMATIANS
10E CHAMBRE, INSTANTS D'AUDIENCES
11 Flowers
11:11:11
11:14
11TH HOUR
12
12 ANGRY MEN
12 MONKEYS
12 Years a Slave
127 HOURS
13 (TZAMETI)
13 Assassins
13 GOING ON 30
13 Hours: Secret Soldiers Of Benghazi
THE 13TH WARRIOR
1408
1492 — THE CONQUEST OF PARADISE
HET 14E KIPPETJE
15 MINUTES
16 BLOCKS
17 AGAIN
17 Filles
170 Hz
187
19
1911 Revolution
1981
1: Life on the Limit
2 Days in New York
2 DAYS IN PARIS
2 DAYS IN THE VALLEY
2 FAST 2 FURIOUS
2 Guns
20 Feet From Stardom
20,000 Days on Earth
200 CIGARETTES
2001: A SPACE ODYSSEY
2012
2046
21
21 and Over
21 GRAMS
21 Jump Street
22 Jump Street
22 MEI
24 CITY
24 HOUR PARTY PEOPLE
25 KIDS & 1 DAD
25 WATTS
25/01/95
25TH HOUR
27 DRESSES
28 DAYS
28 DAYS LATER
28 Hotel Rooms
28 WEEKS LATER
3 (Tres)
3 Coeurs
3 Days to Kill
THE 3 ROOMS OF MELANCHOLIA
30 DAYS OF NIGHT
30 MEI 1969 (GRITU DI UN PUEBLO)
300
3000 MILES TO GRACELAND
300: Rise of an Empire 3D
32 SHORT FILMS ABOUT GLENN GOULD
35 RHUMS
36 QUAI DES ORFÈVRES
360
38 témoins
THE 39 STEPS
3:10 TO YUMA
4
4 BY AGNÈS VARDA
4 ELEMENTS
4 MAANDEN, 3 WEKEN EN 2 DAGEN
4 X PETER WEIR
40 DAYS AND 40 NIGHTS
THE 40 YEAR OLD VIRGIN
45 Years
4:30
THE 4TH KIND
5 to 7
5 X 2
50 FIRST DATES
50/50
THE 51ST STATE
52 Tuesdays
5th Wave
600 Miles
69: liefde seks senior
6IXTYNIN9
THE 6TH DAY
7 Days in Havana
7 DAYS TO LIVE
71 FRAGMENTE EINER CHRONOLOGIE DES ZUFALLS
7915 KM
8 FEMMES
8 MILE
800 BALAS
8MM

8½ WOMEN
9
9 SONGS
900 dagen
99 Homes
9TH COMPANY
The 9th Life of Louis Drax